Sunday, 30 April 2017

Meascscéal Gaeilge Mashup

Pride and Prejudice and Zombies

Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne agus na Zombaithe
Lig Sinn i gCathú agus na Súmairí Fola
An Druma Mór is na hArrachtaí Mara
Máire Nic Artáin: Ninja
Cith is Dealán is na Marbháin Bheo
Séadna is an Róbat a raibh Grá ina Chroí
Mo Bhealach Féin: Cín lae Ainspride
Bríde Bhán agus na Deamhain
An Branar gan Cur is an Spáslong
Deoraíocht ar Mhars
Súil le Breith na hOllphéiste

Séadna: Sealgaire diabhal. 
Rotha mór an tsaoil agus nathracha ar eitleán
An t-oileánach agus an Jeidíoch
Fiche bliain ag Bás
Peig: Machnamh Dúnmharfóra
Cuaifeach Mo Londubh Buí & An Canablach
(buíochas le lucht twitter agus fb as na moltaí seo)

Sense and Sensibility and Sea Monsters
Abraham Lincoln: Vampire Hunter.

Scéalta cumaisc

Monday, 30 January 2017

The Parting Glass i nGaeilge – Aistriúchán le Lillis Ó Laoire

The Parting Glass i nGaeilge – Aistriúchán le Lillis Ó Laoire. In ómós do Dhónall Ó Muirí ar lá a adhlactha agus i ndilchuimhne ar a mhuintir a chuaigh roimhe.
A raibh agam riamh de mhaoin is de ór
Gur chaith mé i measc mo chairde é
‘S gur orm féin faraor ba troime a luigh
Gach coir dá dtearn mé le mo lá
‘S a dtearn mé riamh de dhíobháil céille
A leath ní inseofar go brách
Ach ó tharla anois ag scaradh sinn
Go líontar dúinn an crúiscín lán
Is mo sháith agam den airgead bhán
Go gcaithfinn go fial gan spáráil é
Is tá óigbhean bhreá ar an bhaile thall
Is gur aici atá mo chroí go brách
A grua mar rós is a béilín binn
Gur daoithe a thug mé searc is grá
Ach ó tharla anois ag scaradh sinn
Go líontar dúinn an crúiscín lán
Gach comrádaí dá raibh liom sa rása
Beidh cumhaidh orthu i mo dhiaidh ar ndóigh
Is gach leannán ariamh dar mheall mé a gcroí
Is é a mian go bhfanfainn seal eile leo
Ach ós ar mo chrannsa a thit sé siúl
Is go mbeidh sibh féin i mo dhiaidh go fóill
Is ó tharla anois ag scaradh sinn,
Go líontar dúinn an crúiscín lán.

Tuesday, 24 January 2017

Beatha Dhónaill Dhuibh: Léirmheas



(foilsíodh leagan dó seo ar nós.ie)


Tá ól agus ithe i gcur i láthair Shéamuis Barra Uí Shúilleabháin(SBÓS) mar ba léir ar TG4XX BEO. https://www.youtube.com/watch?v=TOcTEdLiy5g (ga eile sa bhriatharchath (rosc ar son misneach))

Ní lúide an féasta a chuireann an chéad chnuasach filíochta ‘Beatha Dhónaill Dhuibh’ ar fáil dúinn. Tá ábhar, cur chuige agus stíl SBÓS chomh suaithinseach sin go mbeidh trácht feasta ar dhánta seo na duibhe.

Tá na dánta seo nó leaganacha acu ar gor ann le tamall de bhlianta anois. Tá trí chuid sa leabhar: Beatha Dhónaill Dhuibh(BDD), Loitríocht agus Gunsaku Tuathail. Cuid áirithe de na dánta táid cloiste acu sin a bhí i láthair ag ócáidí filíochta. Díríonn BDD ar charachtar aduain, Loitríocht ar dhánta a scríobhadh roimhe sin agus sraith haiku-anna é Gunsaku Tuathail.

Tugtar ainmneacha éagsúla ar dhánta SBÓS: slamfhilíocht, rachtfhilíocht nó rap féin ach tá cuid acu sách traidisiúnta leis. Cé go samhlaítear stíl SBÓS leis an lá inniu amháin, ar bhealach tá SBÓS ag filleadh ar dhúchas na filíochta nuair a scríobhann sé don chluais. Ní leasc leis an t-athscríobh ach oiread, tá dréachtaí iomadúla cloiste de na dánta seo agus iad á reic. Is fearrde iad dá bhrí sin cé go bhfágann sé ar uairibh go mbeidh nath éigin a bhain meangadh asat 5 dhréacht ó shin ar lár. Easnamh mór atá air nach bhfeictear is nach gcloistear an cur i láthair, ceann de láidreachtaí SBÓS. B’fhiú iad a chrochadh ar youtube nó dlúthdhiosca a chur leis.

Maidir le Dónall Dubh an teidil ní léir cé hé, SBÓS é anseo is ansiúd, uaireanta eile púca, uaireanta eile fós cineál d’Íosa nó an cara leis é? Scáil an ghalair dhuibh a leanann timpeall é nó cleas a ligeann dó rudaí a rá nach sleamhnódh as a bhéal riamh nó an uile rud in éineacht? Deirtear linn:

Agus ná bíodh eagla ar bith ortsa, a thaisce.
Bhí Dónall Dubh ann fadó, Is minic a bhí, Agus beidh.
Go deo.

Mínítear conas mar a tháinig ann don Dónall Dubh céanna agus téimid leis ar chosán a shaoil. Léirítear suáilcí is duáilcí an duine, gan fócas bog an lae inniu orthu, iad ábhar doiléir ach lán le fírinne shearbh. Tá léiriú in ‘Faoistin’ ar an gcineál saoil lena bpléann dánta Dhónaill.

ar feadh mo shaoil
ní raibh uaim ach cneas a bhualadh
línte cóc spíd is máirín am chur siar ó thuaidh
fallaí folmha an tí ar cíos de shíor sna creathaibh le tiúnaibh

Tá ról na teicneolaíochta sa saol iarbhír le feiceáil ar fud an chnuasaigh: 'an físeán deiridh' agus ‘Brabhsálaí Dhónaill: Físeáin ag treochtáil’.

FÍSEÁN LÁN HD:/Pornréalta Mia ag Múineadh do Mhaighdean Conas Leathar a Bhualadh …[...] FÍSEÁN LÁN:/Físeán Nua ISIS Ceann á Bhaint d'Iriseoir Seapáineach/[NSFW]

I dteanga SBÓS tá macallaí seanársa agus crua-chaint an lae inniu le clos. In ‘Fuadach Fight Club’ feictear an Ghaeilge chlasaiceach agus Tyler Duran in adharca a chéile ‘tan do dhíbear Dónall deamhan dorcha dá cholainn’.

Tá fealsúnacht ina horlaí tríd. Go minic is as béal té na meisce a thagann an foilsiú, féach ‘I nGluaisteán ar bharr Chnoc an Fhómhair’.

níl faic na ngrásta
agamsa sa tsaol so
a gharsúin

níl aon teora
le mo
mhaoin ...'

bhí an toitín
nach mór dóite
ar a bheolaibh

fén dtráth so

is a dhá shúil
imithe siar

ina phlaosc.

Ceann de na dánta is cumhachtaí ann ná 'Gaoth Dobhair do Rónán Mac Aodha Bhuí’. Léargas cearthaíoch ar eachtra ina bhfríceálann Dónall amach is é amuigh faoin spéir, ansin faigheann foilsiú ar an saol, is filleann ar an tigh tabhairne teolaí, slogann Dónall agus guth an dáin a chéile ar fhilleadh dóibh.

Ní fhaca, is baolach,
ach réaltbhuíontaí Leath Choinn
na Saighneáin is súile donna a Mháthar
ag casadh mar thoibreacha gan tóin
tré spéartha gloine a shúl

is do ghluaiseamamar aon scáth isteach
i gcór cibealach
an tábhairne.

Cé go bhfuil sprideanna ann tá an díchreideamh ann go tréan. In ‘Cuimhne ar Shean-Dhónall’ deirtear ‘Muintir Dé muintir an Diabhail, mar a chéile iad …’ In Tairngreacht Dhónaill Dhuibh’ tagtar ar an tuiscint gur ‘mó go mbaineann an saol / le hadaimhíní ag beiteáil / i gcoinnibh a chéile ... /

Cnuasach buile é, cnuasach bogtha, súil á caitheamh orthu siúd atá ar an imeall, ainrialaithe agus lucht drabhláis, daoine a ndéanann sochaí na ndea-bhéasaí dearmad orthu. Más feoil í tá dúshlán do choganta inti, agus geir agus milseacht.

Ba dhóigh leat an dán scriostúil 'Guí' a bheith an-simplí ach is mó go mór é ná an t-athrá. Is fearr i bhfad arís é á aithris ina sheanmóir rithimiúil a nglacann an lucht éisteachta páirt ann.

In ‘Loitríocht’ sa dán ‘Siamsaíocht’ measctar íomhánna Disneyland agus AK47 lena chéile, meascán a oibríonn go rómhaith ar na saolta seo.

An-dán ar fad is ea ‘An Cultúr’ a bhfuil leaganacha éagsúla cloiste againn cheana. Leis an dán seo bhuaigh SBÓS Comórtas Slamfhilíochta Uile Éireann 2012, as measc Gaeilgeoirí agus Béarlóirí na tíre. Loinneog an dáin ná ‘- Sin cultúr’ mar chur síos ar íomhánna a léimeann amach ón leathanach ina steillebheatha. Arís eile mar dhán ó bhéal is fearr é, cé go maireann ar an leathanach.

Ó thaobh foirme tá gach sórt le feiceáil ón tsaorvéarsaíocht go meadarachtaí níos traidisiúnta, nó foirmeacha scaoilte ar fad, ‘éin’ scaipthe ag eitilt ar fud an leathanaigh, rímeáil ann nó as. Uaireanta I gcás chuid de na dánta polaitiúla, amhail ‘G8’, téitear i mbaol na seanmóireachta ach éiríonn leis na dánta eile sin a chúiteamh. Chomh maith, tá roinnt dánta ar lár, cá bhfuil 'ag éamh ar imeall an eastáit' mar shampla? https://www.youtube.com/watch?v=wP7FlQNQreQ

Mar chnuasach tosaigh ó fhile óg tá an-chuid ar bun san allagar craiceáilte idir clúdaigh an leabhair. Buaileann sé buillí i ngach ball agus téann trí chraiceann an tsaoil go cnámh go smior is smúsach na beatha mar atá sí againn inniu.

Ceannaigh an cnuasach seo agus léigh na dánta. Cuir de ghlanmheabhair iad agus breac iad ar dhoirse leithreas an tsaoil. Cá bhfios ach go mbeidh Dónall Dubh romhat ag scrábáil lena dhúmharcóir buan.

Beatha Dhónaill Dhuibh, €10, clúdach bog, Cló Iar-Chonnacht

Monday, 26 December 2016

Suas leat ar do rothar!

(foilsíodh leagan den alt seo ar nós.ie cheana)

Ina gcaitheann Eoin P. Ó Murchú súil ar an rothar, agus ina roineann íomhá a dhéanann adhradh ar an modh taistil b’fhearr le timirí Chonradh na Gaeilge, Mícheál Ó Coileáin, agus Lance Armstrong féin.

Agus bagairtí aisteacha ann do thimpeallacht an domhain cén rud ab fhearr ná léimt ar do rothar arís! Tá sé saor go maith, déanfaidh sé aclaí thú agus cuirfidh tú aithne níos fearr ar an gceantar timpeall ort.Tá roinnt rudaí iontacha ar bun i saol na rothaíochta le tamall anuas. Meastar gur tharla an agóid is mó ar son na rothaíochta i mBaile Átha Cliath le déanaí. Bhailigh slua taobh amuigh den Roinn Iompair i mBÁC agus iad ag lorg bonneagar níos fearr do rothaithe. Feachtas Rothaíochta BHÁC agus cyclist.ie a d’eagraigh an agóid de bharr nach bhfuil cúinsí do rothaithe tar éis feabhsú mórán le fada. Luadh go sonrach ann gur chóir go gcaithfí 10% den bhuiséad iompair ar mhodhanna ar nós na rothaíochta.

Anuas air sin, fógraíodh le roinnt laethanta anuas gur bhuaigh dearadh do chlogad rothaíochta duais mhór James Dyson.Clogad infhillte inathchursáilte atá i gceist agus ní chosnódh sé €5 fiú. Isis Shiffer(trua faoina hainm) ó Institiúid Deartha Pratt i Nua-Eabhrac a chum. Tá an clogad an-éadrom toisc go bhfuil an dearadh bunaithe ar chíor mheala nó honeycomb. Dar le tástálacha tá sé chomh héifeachtach céanna leis na clogaid thraidisiúnta. D’oirfeadh a leithéid do na scéimeanna rothar uirbeacha atá i roinnt dár mórchathracha timpeall na tíre faoi láthair.

Le ceiliúradh a dhéanamh air seo agus spreagadh a thabhairt do lucht na gcapall iarainn beartaíodh roinnt íomhánna a chruthú a dhéanfadh ceiliúradh ar an rothar agus a mbaineann leis. Ráitis scríbhneoirí na Gaeilge agus scríbhneoirí an domhain ina dtaobh, seanfhocail, chomh maith le ráitis spreagúla. D’fhéachamar ar leaganacha éagsúla den teárma don rothar sa Ghaeilge chomh maith. Déan iad seo a chló nó a roinnt, greamán a dhéanamh astu agus spreagfaimis a chéile chun rothaíochta! Fáilte romhaibh iad a scaipeadh pé bealach gur mian libh. Léimígí in airde ar na rothair mar sin agus bígí le feiceáil le soilse, clogad orainn agus muid ag pumpáil na dtroitheán go tréan!

(Agus cuimhnigh níl aon ghá EPO a úsáid agus tú ag rothaíocht ar obair.)

.




15 rud nach raibh ar eolas agat faoi chanúintí na Gaeilge!

(foilsíodh leagan den alt seo ar nós.ie cheana)
Is breá le daoine na difríochtaí idir canúintí na Gaeilge a aithint agus a phlé ach conas mar a roghnaíodh na teorainneacha le canúintí na teanga, agus cá háit a stopann canúint amháin is a dtosaíonn ceann eile?
Tá coincheap chanúintí na Gaeilge fite fuaite le teorainneacha tíreolaíocha na tíre. Bhí agus tá stráicí móra in Uladh, i gCúige Mumhan agus i gConnacht a bhfuil an Ghaeilge á labhairt iontu agus leagadh na hainmneacha sin anuas ar na canúintí.
Léiríonn an léarscáil seo taobh eile den scéal. Is éard atá breactha uirthi ná 'iseaghluaiseanna' nó 'teoirlínte' de roinnt de na difríochtaí is tábhachtaí idir na canúintí. Is éard is 'iseaghluais' ann ná líne a mharcálann an teorainn a bhfuil difear i dtréith teanga le brath ar dá thaobh. Mar shampla líne 2, an líne chorcra, taispeánann sí an áit a n-úsáidtear an focal 'cha' in áit 'ní' go traidisiúnta, bhíodh 'cha' in úsáid sa taobh ó thuaidh den líne, ar ndóigh. An chéad sampla baineann sé leis an limistéar ó thuaidh den líne an dara ceann leis an gcuid ó dheas.
Nuair a thagann grúpa de na línte seo le chéile tugtar 'crios iseaghluaiseanna' air. Feictear go bhfuil crios mar sin idir Ulaidh agus Connachta ar an léarscáil, rud a léiríonn go bhfuil an teorainn theangeolaíoch ag teacht, cuid mhór, le teorainn an chúige.
Tá an rud céanna fíor faoin ngrúpa sin de línte os cionn Chontae an Chláir agus féach líne 10, an áit a mbíodh an difear idir na deirí san fhocal 'rugadh' (was born) 'rugú' ó thuaidh den líne agus 'rugag' ó dheas. Tarlaíonn an t-athrú céanna le focail den sórt céanna go minic. Bíonn difríochtaí comhréire nó ord na bhfocal ann chomh maith agus leiríonn go bhfuil difríocht ag teacht ar an teanga de réir mar a bhogann tú ó áit go háit.
Léiríonn 5 an áit a n-athraíonn 'ar an chlaí' go 'ar an gclaí' ó dheas. Is féidir difear ó thaobh béime a fheiceáil chomh maith in uimhir 9 áit a bhfuil an bhéim ar an '-ín' san fhocal cailín.
Tá an léarscáil seo bunaithe ar obair a rinne teangeolaithe éagsúla i lár an chéid seo caite den chuid is mó. Tá eolas ann as roinnt áiteanna nach raibh taifead fiú ar an nGaeilge a bhíodh á labhairt iontu. Bhíothas in ann a dhéanamh amach ó na logainmneacha a fágadh cén cruth a bhíodh ar an nGaeilge in áit faoi leith. Sa tslí seo is féidir línte áirithe a leanúint chomh fada soir le BÁC. Ar an iomlán cabhraíonn a leithéid seo linn tuiscint a fháil ar chanúintí agus mar a n-athraíonn siad ó áit go háit, nach spéisiúil é!
  1. 'ao' in 'taobh' fuaimnithe cosúil le 'ú' ó thuaidh.
  2. 'cha' in áit 'ní'.
  3. Guta gearr anseo.
  4. An leagan seo ag na hUltaigh, anuas ar 'Cé leis a raibh tú ag caint?'
  5. Séimhiú in áit urú.
  6. Guta fada /o:/ in ionad défhoghair /au/ mar 'leabhar' mar 'leór'.
  7. Ó thuaidh 'am', 'ball', ach mar 'ám', 'báll' i nGaillimh.
  8. Ó thuaidh ainmfhocal 'moladh' mar 'molú', 'mola' ó dheas.
  9. Béim ar thosach an fhocail 'cailín', béim ar an dara siolla ó dheas.
  10. Rugadh - 'rugú',ó thuaidh, 'rugag' ó dheas.
  11. 'ao' i 'caoch' mar 'í' ó thuadh, mar 'é' ó dheas.
  12. D'imigh an 'mh' as 'cuimhin' ó dheas, 'is cuín liom'.
  13. Comhréir éagsúil anseo.
  14. Béim ar an '-ach' i bhfocail ó dheas.
  15. An guta in 'poill' mar 'í' ó dheas, défhoghar(dhá ghuta a fhuaimnítear mar shiolla amháin) suas go Gaillimh.
(Tá simpliú mór déanta ar an scéal i roinnt cásanna anseo. Má tá eolas eile uait féach Atlas Teangeolaíochta Wagner.)

Tuesday, 29 November 2016

Rothair agus mar sin de...

'Nach againn a bheas an saol, nuair a bheas na rothair againn.'

Séamus Ó Néill, Máire Nic Artáin





'An rothar rásaíochta corcra agus bán, a chuid gruaige ag séideadh sa ghaoth.'

Muireann Ní Bhrolcháin, Dialann Chaoimhe


"Gach uair a fheicim duine fásta ar rothar, tagann dóchas orm faoi thodhchaí an chine dhaonna."

"Trí rothaíocht is fearr a fhoghlaimítear cruth tíre" 



Rothar Mór an tSaoil


rothar,
[ˈɾˠɔhəɾˠ]
(ainmfhocal fir. 1)
feithicil dhá roth a thiomáintear le troitheáin
leaganacha eile:

each iarainn
capall maide
gearrán iarainn
badhsacal
capall adhmaid
badhsacail
roth
baidhsilic
rothaí na glincíochta

Wednesday, 12 October 2016

‘Nach do reub an cuan’ Inneall hibrideach aistriúcháin a úsáid mar chéim réamhaistriúcháin chun prós cruthaitheach a aistriú ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge na hÉireann

‘Nach do reub an cuan’
Inneall hibrideach aistriúcháin a úsáid mar chéim réamhaistriúcháin chun prós

cruthaitheach a aistriú ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge na hÉireann

(Is tráchtas é seo atá ar fáil ach a iarraidh orm thíos)


Leabhar atá i gceist: Air Cuan Dubh Drilseach (ACDD) le Tim Armstrong


Clár an Ábhair

Lch 4: Réamhrá

Aidhm an tráchtais agus roghnú an leabhair

Réamhobair: Caighdeán Gàidhlig a fheabhsú

An t-inneall

Cur síos gearr ar a mbeidh i ngach caibidil

Obair réamhaistriúcháin

Foinsí

Tábhacht an taighde seo

Aguisíní

Lch 11: Comparáid idir sleachta áirithe

Lch 18: Teanga

Téarmaíocht nua-aimseartha

Ainmneacha dílse

Logainmneacha

Aimsir agus briathra

Canúint

Ainmfhocail

An struchtúr seilbhe

Réamhfhocail

Intriachtaí agus fuaimeanna

Béarla faoi ortagrafaíocht na Gàidhlig

Cairde bréagacha

Poncaíocht

Fadhbanna leis an inneall mar uirlis don aistriúchán liteartha

Lch 30: Ceird an aistriúcháin: buncheisteanna teoirice

Ó Bhéarla go Gaeilge: a bhfuil le foghlaim

Teoiric an aistriúcháin liteartha

Aistriúchán sa ré dhigiteach

An ficsean eolaíochta i nGaeilge na hÉireann: bunscéalta agus aistriúcháin

Téarmaíocht ficsean eolaíochta sa Ghaeilge

Aistriúchán Gàidhlig go Gaeilge: samplaí eile

Lch 43: Conclúid

Buíochas

Aguisíní

Leabharliosta