Maidir le David Mamet agus Robert McKee

Maidir le A Letter from David Mamet to the Writers of The Unit agus The Real McKee Lessons of a screenwriting guru. Le Ian Parker sa New Yorker

Deir Mamet leo gur gá trí cheist a fhreagairt

1. Cad atá ó na carachtair?

2. Cad a tharlóidh mura bhfaigheann siad é?

3. Cén fáth go bhfuil sin ag tarlú anois?

Ag breathnú ar shraitheanna agus scannáin le cúpla lá dom feictear gur minic nach dtarlaíonn seo go rómhór sna foirmeacha sin atá bunaithe ar phlota i gcomórtas leis an píosaí sin scríbhneoireachta atá dírithe ar charachtracht agus atá níos ardintleachtaí.

Deir sé leo, ann, gur chóir eolas a choinneáil siar, is gur chóir don spreagadh ag carachtair a bheith ar an eolas ag an scríbhneoir, cé go bhfuil seans nach roinnfí leis an lucht féachana ariamh é. Comhairlíonn gan beirt charachtar a bheith ag caint faoin tríú duine a bheith againn-  cacamas atá ina leithéid dar leis.

Caithfear cinntiú gur rud físiúil atá á dhéanamh, is féidir cur síos a dhéanamh ar a bhfuil ar bun ag na carachtair lena lámha. Bímse ag scríobh sceitsí gairide don raidió agus tá an cur chuige seo an-éagsúil, bíonn ort rudaí a chur in iúl trí fhuaimeanna uaireanta nó trí mhíniú agus is deacair an set-up a dhéanamh go caolchúiseach mura bhfuil ach 35 soicind agat don sceitse. Don teilí is féidir a mhionsonrú go díreach a bhfuil ar bun acu.

Ba chóir a fhaifraí díot féin an bhfuil an radharc drámata agus an gcuireann sé an plota chun tosaigh. Comhairle é seo atá feicthe cheana áit éigin(againn?) ach ní cuimhin liom go díreach!

drama vs non drama - aon radharc nach bhfuil drámaíocht ann baintear é.

Is léir go mbíonn lucht an stáisiúin ag tathaint air rudaí a mhíniú, ach dar leis go millfeadh soiléiriú mar seo carachtair.

Agus daoine ag tosú amach, is dócha gur gá na radharcanna a scríobh leis an scéal a thuiscint agus ansin na radharcanna sin nach bhfuil drámaíocht iontu a bhaint. Ba chóir go mbeadh an lucht féachana ag dúil go mór lena dtarlóidh. Is ionann na mínithe "as you know" sin agus seafóid, ná déantar iad.

Tá scéal Robert McKee suimiúil agus is léir go bhfuil an-tuiscint aige ar cad is scéal maith ann agus conas é a spíonadh i mbealach a spreagfaidh suim. Cloistear a chomhairle ann ar céard is scéinséir ann ach feictear go bhfuil sé taobh le seifteanna. Taitníonn scéinséirí liom agus maidir le Robert McKee mar charachtar is léir gur seift é féin fiú amháin, agus seift sách suarach leis, an té nach bhfuil dírithe ar airgead ach ata tar éis an tsaoil, an saineolaí nár éirigh lena chuid scripteanna féin riamh.

Tá an drochthréith seo faoin scríbhneoireacht agus gur airgead bun agus barr an scéil le brath ar chomhairle Mamet chomh maith, agus nuair a fuaireas roinnt amach faoina chuid polaitíochta féin chuaigh sé dian orm éisteacht leis dá fheabhas an chomhairle(is Síonaí neamhcheisteach é)

Maidir le McKee insíonn sé an fhírinne le daoine, mura bhfuil an tallann acu níl sé acu, ní chuireann sé fiacail ann ach is ga cuimhneamh go mbaineann daoine taitneamh as a chúrsaí mar chaitheamh aimsire iontu féin. Is geall le monarcha scéalaíochta, scríbhneoireacht don scáileán atá ina chúrsa, a bhfuil 40,000 míle duine tar éis freastal air deirtear. Samhlaigh an t-airgead atá déanta aige as! (cosnaíonn an cúrsa suas le €1200 in aghaidh an duine... Seans go bhfuil suas le hioncam de €40 milliún tar éis a bheith ag an gcúrsa!!! Ach fear é seo nach bhfuil róluach aige ar airgead...)

Admhaíonn sé gur taispeántas an léachtóireacht seo agus go mbaineann sé taitneamh as sa tslí sin. Taitníonn an píosa faoi classical design liom, agus iarracht a dhéanamh domhain a chruthú a n-aithníonn tú an daonnacht chéanna iontu is a bhraitheann tú thart ort féin. Taitníonn an réimse leathan ábhar agus téacsanna agus scannáin a luaitear.

Is ealaín Mheiriceánach an scríbhneoireacht scáileáin, ach ealaín Mheiriceánach leis an tóir ar airgead, agus chuir seo as dom is mé ag léamh a chomhairle. Is léir go bhfuil fadhb agam glacadh le comhairle ó dhaoine nach n-aontaím leo go ginearálta ar cheisteanna an tsaoil!

An Léirmheas nár mhaith leo go bhfeicfeadh sibh é "Ó Pheann an Phiarsaigh" dráma

Ó Pheann an Phiarsaigh

Noel Ó Gallchóir

Dráma Aonair

Tá fadhb mhór ann le léirmheastóireacht na Gaeilge. Bhíos i láthair ag an dráma Ó Pheann an Phiarsaigh agus ós rud é gur moladh go hard na spéire atá á fháil ag an dráma seo aon áit eile a fheicim, tá chomh maith agam lomchlár na fírinne a insint daoibh faoi. Níl an dráma seo go maith. Tá seans féin go bhfuil sé go dona agus go han-dona. Níor glacadh leis an léirmheas seo agus comhairlíodh dom gan a scríobh, dála an scéil.

Ar dtús báire, rudaí nach raibh neart ag an dráma orthu. Le fírinne bhí an suíomh an mhí-oiriúnach, halla cainte in UCD gan soilse cearta ná soilsiú agus an rud ar fad lasta ag solas an lae nuair is athléiriú staire atá i gceist leis an mórchuid. Deacracht ó thús agat.

Ar mo chéadsuí isteach dom bhí buairt ag teacht orm, áfach. Seit agus propanna a raibh cuma an-amaitéarach orthu. Mura féidir seit measartha gairmiúil a chur ar fáil(agus tuigim go bhfuil go leor drámaí nach féidir agus go leor fáthanna ann dó seo) is fearr dul le seit stílithe, mura féidir sin a dhéanamh ba leor seit measartha minimalist, is murar féidir sin ná bíodh aon rud ann. Mar a chéile le propanna. Agus an dráma ar siúl bhí nós aisteach ann léimt in airde ar na boscaí ag tráthaana éagsúla, rud nár chabhraigh in aon chor le hinchreidteacht an phíosa ná le húsáid an spáis ann.

De ghnáth diúltaím é nuair a deirtear liom go bhfuil drámaíocht na Gaeilge lag. Luaim roinnt drámaí maithe atá feicthe, cinn i nGaeilge, is cinn dhátheangacha ag grúpaí gairmiúla is amaitéaracha. Chuirfeadh an dráma seo mé ag machnamh ar an bhfreagra a thabharfainn air sin as seo amach. Bhí ÓPAP ina léachta staire gan ach cantaí fíorbheaga drámata caite tríd anseo is ansiúd. Ar éigean is féidir dráma a thabhairt air. Is trua sin mar léiríodh sna píosaí maithe go raibh mianach ann.

An t-aon chuid a raibh rud beag drámaíochta ann ná an chuid idir Eoghainín an nÉan agus a mháthair agus bhí óráid Uí Dhonnabháin Rossa spreagúil go leor. Seachas sin is mar léacht staire a bhí an rud ar fad, amhail is go rabhthas ag léamh ó leabhar staire. Agus is cinnte gur iomaí léacht agus rang ba shuimiúla ná seo a bhí agam óir ní raibh ann ach léamh neamhcheisteach nár bhain an scraith fiú amháin. An Piarsach mar laoch Gaelach gan smál. Léamh maith, sách fíor ach bheifeá ag súil le hanailís níos mine i bhfianaise an phléite ar fad atá ar siúl le blianta. Aon rud a deirtear linn sa dráma seo beidh siad ar eolas ag éinne a bhfuil níos mó ná leathspéis sa Phiarsach nó i stair na tíre acu.

Is deacair liom a chreidiúint gur cuireadh ceist ar dhaoine a thuigeann drámaíocht breathnú air le súil chriticiúil ag aon phointe. Ní féidir liom a chreidiúint go bhfágfaí an eitilt bhuile mhíchompordach timpeall an ardáin ann a d'fhág idir náire agus thrua ar an lucht féachana. Mura bhfuil tú go maith ag gluaiseacht ná déan iarracht ligeann ort gur éan tú.

Anois ní bhíonn saoi gan locht. Bhí mé féin i drámaí laga, go deimhin féin tá drámaí laga scríofa agus léirithe agam leis,ach ní dheachas ar chamchuairt leo timpeall na tíre.

Bhí an ceol taifeadta ina chrampa ar an rud ar fad agus é ag teacht isteach go rímhinic agus ba mhinic gur phíosaí nua-aimseartha nár shuí isteach sa dráma féin go rómhaith a bhí á seinm.

Tá an-mhianach ann, mar gur scríbhinní an Phiarsaigh atá i gceist, smaoiním ar na gearrscéalta agus ar na dánta agus scéal a shaoil, óráid Uí Dhonnabháin Rossa agus an forógra féin gan ach beagán a lua. Ach teipeann air dul i ngleic leo seo in aon bhealach atá drámata.

Ainneoin sin ar fhágáil an dráma dom bhraitheas go mbeadh mórán ar aon tuairim liom ach nach ndéarfaí sin ar eagla go maslófaí lucht an dráma. Ach ba fhuath liom go gceapfadh daoine gur seo amháin atá le fáil i ndrámaíochta Gaeilge. Tá mórán stuif maith ar siúl ag dreamanna agus le beagán comhairle bheadh an léiriú seo i bhfad níb fhearr.

Baintear an cúlra, baintear clócha dubh Mise Éire róshollúnta, ná déantar damhsa mura bhfuil scileanna damhsa agat, déantar iarracht an ceol a bhaint, déantar na léachtaí staire a bhaint, déantar iarracht an t-eolas seo a chur i dtuiscint trí dhrámaíocht éigin a thabhairt isteach, agus bíodh dinimic carachtair nó forbairt ann.

Déarfaidh roinnt go bhfuil sé seo ródhian ar fad, ach caithfear fírinne éigin a bheith ann sa saol seo. Cad is fiú a rá go raibh rud go maith má bhí náire ar leath den lucht féachana breathnú air, is cinnte go raibh is mise ann? Ní fiú faic é agus an t-aon toradh a bheidh air ná milleadh aon saghas ealaíne i nGaeilge.

(Dála an scéil dar le roinnt daoine ar labhair mé leo thaitin an seó leo a bheag nó a mhór, agus roinnt thaitin go mór leo, ní lia duine ná tuairim, ar ndóigh)

The Art of Dramatic Writing le Lajos Egri

Tá beagán ráite i mórán focal ag Egri anseo. Dar leis go dteastaíonn premise nó réamhleagan d'aon phíosa drámaíochta, agus is dócha, uaidh sin, ó aon phíosa ealaíne ar bith. Ní mé an fíre é seo i gcás na hamharclannaíochta ná aon fhoirm eile ach is cinnte go gcuireann sé an cás go deas láidir. Tugann sé solaid an fhir atá ag obair is ag luain gan aon sprioc roimhe agus ceann an fhir atá ag rith thart i ndiaidh a chinn roimhe is deir sé go samhlófaí gealtachas leo mura mbeadh sprioc sainithe acu. Shamhlófaí cinnte. Fiafraíonn sé dínn ar bhealach, cad is cúis leis an ealaín? Cuireann d'fhainic orainn, leis, cúis a bheith léi.

Is breá liom an anailís aige a bhaineann siar an chaint agus cur síos néalmhar go bhfeictear bunús na ndrámaí. Braithim gur trua nár shuimigh sé King Lear mar "all that glisters is not gold", níor thapaigh sé an deis

Ní leor smaoineamh nó suíomh deir sé linn mar nach féidir dráma fada a chur ag snámh orthu sin amháin. Tugann réamhleagan doimhne do phíosaí is cinnte ach táim cinnte gur iomaí scríbhneoir a chur píosaí maithe díobh gan réamhleagan Egri mar atá leagtha amach anseo acu.

Ní leor mothúchán chomh maith deir sé, is dócha gur fíor seo, ach ar bhealach meascann 'réamhleagan' Egri leis an spreagadh i gcarachtair. Caithfidh spreagadh a bheith i ngach duine, níor ghá go mbeadh sé soiléir don léitheoir i gcónaí ach ba chóir go mbeadh sé ann agus é ag imirt tionchar ar ghluaiseacht an charachtair tríd an bpíosa, ar bhealach is amhlaidh is fearr é má tá an léitheoir dall air nó ar chuid de.

Teastaíonn sprioc uait deir sé linn, ceaichtín beag morálta nach mór nó go bhféadfá do dhráma a shuimiú i seanfhocal mar atá déanta aige. Tugann sé liosta dúinn a chuirfeadh seanfhocail na Gaeilge i gcuimhne do dhuine. Deir sé linn gur gá creidiúint sa téis nó sa réamhleagan. Arbh fhéidir gan creidiúint sa rud a scríobhann tú? Maidir le scéal an Diamond Necklace tugann sé cleas coitianta chun cuimhne, is é sin do chuid carachtar a bhrú trí pheannaid agus thiaráil le ceacht a mhúineadh dóibh, agus sa tslí sin don léitheoir.

Bhaineas sult ar leith as an gcaoi ar thug sé faoi thógáil scéal cúlra agus bóthar carachtrachta a leanúint. Measaim go seasfaidh seo liom in aon phíosa a bhreacfaidh mé feasta.    

Trasnaíl - leagan éigin de "At the Intersection" le Brian Bilston

Tuairimí faoi na podchraoltaí Writing Excuses -First lines, endings, twists, pacing

Bhain mé an-sult as na podchraoltaí seo. Déanann siad mionchur síos ar na scileanna atá uait chun leabhar a scríobh. Nuts and bolts murab ionann agus coincheapa ardliteartha ach a dtábhacht mhór féin leo fós. Ní náir leo taipseáint conas go ndéanann an t-asarlaí na cleasanna draíochta aige. Is minic go mbaintear úsáid as cleasanna mar seo i saothair liteartha ach bítear níos ciúine faoi labhairt ar conas iad a bhaint amach. Cleachtadha  dhéanann máistreacht agus tiaráil agus triáil a thugann iad chun saoil uaireanta. Samhlaítear táire áirithe leis an rud róchliste nó róshnoite ansin san ardlitríocht ar uairibh.

Cheap mé go raibh an chuid ar thúslínte go hiontach ar fad agus chuir sé mé ag cuimhneamh ar roinnt a thaitin go mór liom "Stately plump Buck Mulligan descended from the..." Cean "The Catcher in the Rye, 'Last night I dreamed I went to Mandelay again...'

Is deacair 'Ash fell from the sky.' a shárú. Luaitear ceann an-deas a chuireann an stíl a leanfaidh in iúl “The sky above the port was the color of television, tuned to a dead channel.”  William Gibson, Neuromancer

Chaitheas cúpla la agus leathchluas ar bior agus súil chun grinnithe chun línte tosaigh agam. Cad fúthu seo?

"Our coming was expected on Earth." Spreagtha ag líne i Torthaí na Réabhlóide.

"Bhris leaid meiscithe isteach inár n-oifig aréir tríd an mbalcóin, bhris sé doras, d'ól cúig buidéal fíona agus chuir glaoch ar uimhir Laitviach 37 uair sular imigh se leis ag a 6 ar maidin. D'fhreagair an fón ag 3.45 agus 355 ar feadh nóiméad.Tá fhios againn mar go se ar fad le feiceáil ar an CCTV agus go bhfuil taifead ar an bhfón. Sin grá nó saobhadh nó ól nó rud éigin." Spreagtha ag scéal ag cara ar facebook.

"The sound throbbed in his ears, filling the building and the darkened sky; looking out Dave was both overjoyed that he had decided against studying for the week previous because it was now clear the exam would no longer go ahead, he was also sort of shitting himself because the size of what was evidently spaceships feeling the sky suggested that not much else might go ahead any longer either." tháinig chugam tríd an éitear, níl an Béarla go deas ach taitníonn an smaoineamh liom féin pé scéal!

Labhraítear sna podchraoltaí ar world building rud atá tábhachtach i domhan ficsean eolaíochta nó fantaisíochta go cinnte.

Tráchtar ar thábhacht 'conflict or motion' simplí le rá ach an-éasca dearmad a dhéanamh air. Caithfear gach constaic a chur roimh charachtair, is ann a éiríonn rudaí spéisiúil, bainfidh mé triail as seo níos mó go cinnte. Deirtear linn gur maith an rud é "starting with arguing".

Deirtear linn dul isteach san aicsean go deánach agus imeacht as go luath, coinníonn seo gearradh faoin insint.

Deirtear linn go bhfuil an travelogue an-éifeachtúil agus ansin déantar an scian a chur go feirc in Tolkien, á cháineadh toisc nach mbainfeadh sé úsáid as cleasanna beaga reatha. Ós rud é gur é a chruthaigh an seánra ardfhaintaisíochta leis féin tá cead aige gan a bheith iomlán bonn ar aon le daoine atá beo na deicheanna de bhlianta tar éis don fhear bocht bás a fháil.

Ta se iontahc go mbeadh cleas ann ar nód go bhfuil 10 le marú, is féidir dul tríd an liosta ansin. Faoi foreshadowing- tá sé an-tábhachtach agus deirtear gur féidir é a dhéanamh post hoc, i ndiiadh na beirte.

Deirtear linn "gearr amach aon rud nach gá", léim isteach sa chomhlint. Tá seo cloiste agam cheana ach is deacair rud a bhaint a bhfuil dua éigin caite agat leis, caithfead an scian a chur ag obair go neamhthrócaireach. Ba chóir go mbeadh scéalta tapa suimiúil, ach ní shin le rá nach féidir glacadh le sosanna anois is arís. Cramáil an oiread agus is féidir isteach ann

Bíodh cúpla sprioc faoi charachtar i ngach radharc/caib. Ó thaobh imeacht ama ná bíodh aon rud ann mura bhfuil coimhlint ann. Bíodh fhios agat cad atá le tarlú ann. Labhraítear linn faoin ticking bomb, agus is léir go mbaintear úsáid as go rialta, déanfad iarracht sin a dhéanamh anois.

Bítear ag caint ansin ar chasadh sa scéal. Ceann de na húdair is fearr liom ná Roald Dahl, an an cleas seo go háirithe gur bhaineas triail as go minic agus ar ceann de na chéad rudaí a spreag mé le tabhairt faoi rudaí a scríobh. Is maith fionnachtain a bheith ann, ní mar a síleadh atá. Luaitear "Chekov's Law", má tá gunna ann sa tríú gníomh bíodh sé ann roimhe. Tá seo féaráilte agus sheachnódh sé Deus ex machina.

Más féidir is fiú casadh cliste a bheith ann, tiocfaidh seo le cleachtadh, mar chuid den charachtar nó mar rud a mhíneodh é is ea is fearr é. Smaoiním anseo ar na Usual Suspects agus an Sixth Sense. Mura bhfuil siad seo fecithe ag daoine, déanaigí cinnte breathnú orthu, den scoth!

Labhraítear ar gheallúintí a chomhlíonadh ach i mbealach nach raibh léitheoirí ag súil leis. Cáintear The Village agus is gá a rá go raibh an casadh measartha soiléir ann. Chuir trailer Shutter Island soir mé mar gur léir an twist ann. Níor bhaineas puinn taitnimh as an scannán féin ina dhiaidh sin.

Táim ag ceapadh go bhfillfidh mé ar na leaids seo!

Dos na Cailíní Uile Dar Thugas Póg

An bhféadfainn sibh a áireamh, no cuimhneamh oraibh
nó sibhse orm meas sibh?
Mo leithscéal as an gcéad iarracht sluparnach slaparnach úd,
bhí sé ar nós an mhothúcháin sin a fhaigheann tú nuair a bhaineann tú an nuibín miotalach de channa coke agus píosa de do theanga a mhothú tríd an bpoll ann.
nach ndearna tú sin riamh?
déan

feol eile, beol eile, beo eile.
Go dtí na hoícheanta fada,
is na póga fadálacha
nach raibh cead againn ár muiníl a bhogadh iontu
mar bhíomar sáite
nó súile a oscailt
ach leathshoicind anseo is ansiúd
yep tá sí togh,
ceol a bhog ár gcroíthe beaga seargtha chun grá, is chun gráine ar deireadh
oícheanta inar dheargaíos do phlucaí le mo chuid seile,
oícheanta eile fós, inar dheagaíos do smig le géire mo thúsféasóige.
Chuirfeadh sé cric sa mhuineál ceart go leor.

A chailíní uile, bhí sibh álainn, iontach,
uafásach, uaibhreach,
cíochrach, cíochach,
lán seile, lánlámha,
faiteach, fuinniúil, feargach, is sinn uile
anróiteach...
is mise libh,
seod é uaigneas fuar ár laethanta.
Is bhíos chomh huaigneach, 
chomh lag 
chomh hard 
chomh hólta céanna nó níos measa ná sibhse.

Cuma an aiseag, glanfar é. cuma an aiseag glanfar mé.

An cailín sin a phóg mé le go bhféadfainn éalú ó súile a himpí,
na cailíní uile
a phóg mise le héalú ó bheocht mo chomhrá.

Is sinne an t-aon ainmhí a bhfuil luach chomh mór seo ar an bpóg.
Meastar páirtnéir saoil as an gcomhmheascadh teanga seo, an có is an códmhalartú úd laistigh dár mbéil.

Sleamhnú nach sceithfear. Slíoc, sleas, saigheadh.

Leithscéal faoi sin.
Leithscéal faoin ainm mícheart a thabhairt oraibh,
is tá brón orm as gan glaoch,
is tá brón orm glaoch, i roinnt cásanna

An shift a bhog sinn.

Smaoiním oraibh anois.
Smaoiním chomh maith gur dúradh liom tráth
nach bhfeicfinn fíorghrá

i gKebablann

ach is ann a bhí an phóg is milse a bhí riamh agam.

Kebablann

Kebablann ár ngrá.

Cúinne an Ghiorria le Colm Mac an Iomaire

I radharc cáiliúil as Alan Partridge cuirtear ceist ar Alan cén t-albam leis na Beatles is fearr leis. Deir sé go neamhbhalbh '...I think I'd have to say, the Best of the Beatles.' Agus cá bhfios ach go bhfuil an ceart aige. Is dócha gurb é an t-aon slat tomhas atá oibiachtúil faoin meastóireacht shuibiachtúil ná toil an phobail. Ní chuirfeadsa féin i gcoinne an bhanna is mó díol ar domhan. Ná toil an phobail.

Ar nós mórán chuile rud eile ar an saol ní ann don eispéireas atá stoite amach ón uile rud eile. Ní féidir leabhar a léamh gan smaoineamh ar na leabhair a léigh tú roimhe, an áit a bhfuil tú ag suí, an aoibh atá ort ag an am, ná ní féidir comhrá a bheith agat gan píosaí de sheanchomhráite gobadh aníos isteach i gclár d'intinne, agus bí cinnte de nach féidir éisteacht le ceol gan suíomh, am agus comhthéacs an cheoil sin bheith ag imirt a sheanchleas féin ort.

Sa seinnteoir CD inniu againn, más ea, Cúinne an Ghiorria, sáralbam Choilm Mhic an Iomaire. Nach greannmhar anois go léiríonn sin an aois orm cheana, bí buíoch nach mbeidh aon trácht thíos ar vinyl.

Nós ársa in Éirinn ab ea é, aimsir an fhómhair, barraí gan bhaint a fhágáil i gcúinne amháin de pháirceanna ionas go mbeadh áit éigin ag an ngiorra le héalú chuici. Dúirt Ó Cadhain gur cúinne an ghiorria í an Ghaeltacht, is é sin, go bhfuil sí slán faoi láthair ón spealadóir; tá sí fágtha gan bhaint lena raibh inti. Ach faoiseamh sealadach amháin atá ann – tá sí go mór i mbaol a spealta. - Colm Mac an Iomaire, agallamh le Beo.ie

Seans nach é an t-albam is fearr ar bith é ach tá ceol Choilm Mhic an Iomaire tar éis léim orm as cúinne úd an ghiorria de mo bhuíochas ag tráthanna éagsúla den saol. Seans gurb é an t-albam is fearr liom, cé gur rídheacair bheith cinnte faoina leithéid. Tháinig trasna ar Cholm féin ar dtús nuair a thug faoi thionscnamh idirbhliana faoi cheoltóirí a d'fhreastail ar an meánscoil ar a raibh mé féin, lá eile ceol sí a shíothlaigh isteach i mo chluas agus mé i mbun mo mhúin i bportaloo ag an gcéad mhórfhéile cheoil dom agus ansin arís eile mé suite go teann i measc cairde ag mionghig i bpáirc agus sinn uile faoi gheasa. Suíomh, am agus comhthéacs.

Cé go samhlaítear Colm Mac an Iomaire leis na Frames is túisce, bhí lámh aige i mbunú Kíla agus is ceoltóir aonair aitheanta anois é a bhfuil dhá scothalbam eisithe aige. Albam é CAG a bhfuil scóip mhór ann, cé gur éasca ceapadh nach bhfuil an oiread sin ann toisc gur foinn ar fad é is gan aon fhocal canta ná ráite ann. Ar an gcuid is fearr níl ann ach Colm agus a fhidil agus an lúb-throitheán. Pedal taifeadta a ligeann dó giotaí éagsúla a thaifead agus a leagan anuas ar a chéile.

Sa rí-amhrán Bróga Gorma, tá sábhadóireacht is siar is aniar na fidle mar thús a chuireann drithlíní a bhfuil buairt agus anbhá iontu ort agus ansin é íseal mar a beadh dord ann ann le ceol compordach sócúil, ansin veidhleadóir chun tosaigh ár mealladh chun suain, ár mbréagadh, ciseal ar a chéile ag lúb-throitheán Choilm. Taifead giotaí beaga a athsheinnfear arís is arís, mar chúlra agus ansin chun tosaigh, 8 leibhéal den cheol fidle ann agus ansin iad a bhaint de réir a cheile. Na hamhráin leaththraidisiúnta agus leathchlaiseach in aon soicind amháin. Ansin arís blaiseadh de Kíla-chas anseo is ansiúd.

Mothaíonn an t-albam mar a bheadh barróg ann, seo leat isteach i ndomhan eile ar fad, leathchois ar thairseach na cruinne sí agus leathchois eile fréamhaithe ina bhfuil cloiste cheana againn. Tá brón agus macnas agus grá agus maithiúnas agus briseadh croí ann.

Ansin Aisling Eimear, le pianó agus damhsa an ghiotáir. Anseo is léir an mháistreacht atá bainte amach ag Mac an Iomaire agus é i mbun cumadóireachta do scannáin. Cloistear tonnta anseo, siar is aniar, idir ann is as, agus an ceol ag teacht chun buaice arís is arís. Cloisfear armóin a bhraitheann tú ar feadh soic iad a bheith leath ar eolas agat cheana ach nach gcuimhin leat trí dheatach na díchuimhne iad.

Tá an dara albam curtha amach ag Mac an Iomaire ó shin agus tugann sé meascán idir an dá cheann i láthair ina chuid gigeanna. Seans gur CAG a rugann an chraobh leis maidir le brónbhinneas an cheoil ann. Tumann tú i linn nótaí sonda ann agus ceolta sí agus suantraí.

Chonac Mac an Iomaire mar cheoltóir tacaíochta ag Damien Rice i nGairdiní Uíbh Eachach an samhradh seo caite. Suíomh gleoite agus slua séimh a thug cluas cheart le héisteacht don valsáil mheisciúil is don bhinneas is don doimhne ann. Oireann an ceol don fhiántas leis, é ag seinm ag an bPuball Gaeilge ag an bPicnic le scata de bhlianta chomh maith, ag meallann pótairí caillte agus meisceoirí strae gan deacracht cuma cén barr-chairtamhránaí a bhíonn ag seinm timpeall an chúinne uaidh.

Chonac den chéad uair é, tamall de bhlianta siar, tráth a raibh sé leis na Frames go díreach. Ar na gigeanna is fearr dá raibh mé ann riamh. Electric Picnic na Bliana 2005, bhí taispeántas iontach tugtha uathu ag banna Dance the Devil an oíche roimhe agus bhíos féin agus cara ag feamaíl thart ag fanacht ar na Pet Shop Boys. Sa phortaloo dom chuala glór sainiúil Glen Hansard is fidil bhinn Choilm i mbun múin dom. Gig leathrúnda ar Ardán an Chrainn Mhóir, Damien Rice, Rónán Ó Snodaigh agus maithe is móruaisle shaol an cheoil singersongwriter-úil in Éirinn. Fágadh muid ar deireadh le Glen ag tathant orainn amhrán Mic Christopher a cheol agus muid ag imeacht linn le nach mbeadh deireadh leis an ngig ach go n-imeodh sé linn. Rinneamar rud air agus tá sé fós liom.

An ghig is mo a thaitin liom riamh agus mé meallta as teach an asail ag ceol Mhic an Iomaire. Ní beag sin.

Is dóigh liom go raibh albaim na Frames ar na chéad albaim a cheannaíos. B' iad an chéad bhanna Éireannach a bhí cúl, dar liom. Fuair mé amach ar ball mar gheall ar an gcultúr a bhí ann an t-am sin, agus roimhe arís, go ndéanaidís buscáil le chéile agus cultúr an DIY go mór sa treis. Níor éirigh Mac an Iomaire as sin riamh agus thaifead sé féin cuid mhór de CAG é féin, agus é féin agus scata cairde leis ag seinm air.

Luann Colm a cheol bheith suite idir ceol Philip Glass agus ceol Planxty, ráiteas muiníneach a n-éiríonn leis a chruthú go hiomlán. Luann sé, leis, tionchar a athar as Conamara agus an cultúr ar fad a théann leis an méid sin agus a mháthair a chinntigh go raibh cur amach ar cheol clasaiceach aige.

Is cumadóireacht a thugann sé féin ar an bpróiseas, murab ionann agus an té a scríobhfadh ceol nó amhrán. Tá stíl ar leith aige, rud a bhaineann, mar a mhíníonn sé, leis an uirlis speisialta atá aige. Veidhlin chúig théad a ligeann dó ceol an viola a chur leis na rianta, a ligeann dó ceolfhoireann bheag aonair a chruthú nuair a nasctar é lena bhosca beag draíochta.

Is cosúil gur thug an t-albam seo cead dó imeacht le scód lena chuid cumadóireachta féin. Ní raibh sé ag freagairt do riachtanais an bhanna rac-cheoil ná do scannán faoi leith a thuilleadh, bhí cead a chinn aige tabhairt faoi pé rud ba mhian leis ann.

Agus is maith mar a éiríonn leis seo. I Neosfaidh An Aimsir cloistear téaduirlisí bríomhara ann, a chuirfidh ceol feannta na farraige i gcuimhne duit. Tugann Cuaichín Ghleann Neifín nótaí dorcha blasta dúinn, mar a bheadh caife ar an teanga agus sróil ar an gcluais, na nótaí ísle veilbhite ag spraoi in éineacht.

Ansin tá Cúirt Bhaile Nua amhrán a bhfuil blas i bhfad níos traidisiúnta air as contae Mhaigh Eo, amhrán grá tugtha inár láthair i mbealach neamhthraidisiúnta, a léiríonn an tógáil a fuair sé sa cheol traidisiúnta i dtús aimsire.

Tá a chuid oideachais sa cheol faighte aige in áiteanna éagsúla iomadúla, ó fhleánna go seisiúin bhuscála ar Shráid Ghrafton go tréigean Kíla do na Frames a bhí ag cleachtadh san fhoirgneamh céanna lá. Uaidh sin go na hardáin ollmhóra nuair a tháinig clú agus cáil ar na Frames, ansin an chumadóireacht don scáileán mar oide eile a leagann méar ar a chuid rianta ar fad anois.

Agus ní leasc leis léimt in airde ar an troitheán arís d'Osna An Sciath, ina bhfuil leibhéal thar leibhéal ag titim thar eas chugainn. An ceol mar atá scéal a bheatha mar cheoltóir, cisil éagsúla ann, chomh luath is ceann bainte agat go nochtann ceann eile chugat. Tá an cúinne gan spealadh fós, agus cloch bheag fátha sa charn anois ag Colm a chuireann tráth a spealta siar, chuile sheans. Déanaimis giorraithe macnas.