An Ponc Faon Gorm

Ceann de na píosaí cainte is fearr liom ná Carl Sagan agus an Ponc Faon Gorm (The Pale Blu Dot) 

Rinne mé leagan Gaeilge, seans go dtaitneoidh sé libh. (Breathnaígí air le ríomhaire glúine agus le cluasáin más féidir!)

'Ón bpointe faire seo i bhfad as, seans go ndéarfá nach ní inspéise an Domhan. Ach ní hamhlaidh an scéal dúinne. Féach arís an ponc úd. Sin an áit seo. Sin ár mbaile. Sin sinne. Áit a bhfuil gach éinne a dtugann tú grá dóibh, gach éinne a bhfuil aithne agat orthu, gach éinne ar chuala tú trácht orthu riamh, gach duine daonna dá raibh riamh ann, chaitheadar a saol anseo. Gach aon rud a chúisigh áthas nó fulaingt sa duine, na mílte de reiligiúin dhóchasacha, idé-eolaíochtaí agus teagaisc eacnamaíocha, gach sealgaire agus soláthraí, gach laoch is gach cladhaire, gach duine a chruthaigh agus a scrios sibhialtachtaí, gach rí agus tuathánach, gach lánúin óg ghrámhar, gach athair is máthair, gach páiste lán dóchas, gach ceapadóir agus gach taiscéalaí, gach múinteoir moráltachta, gach polaiteoir cam, gach mór-réalta, gach ceannaire ró-ard, gach naomh is gach peacach i stair ár speicis – ar cháithnín deannaigh ar foluain i nga gréine.

Ardán an-bheag is ea an domhan sa chomhthéacs ollmhór cosmach. Cuimhnígí ar na haibhneacha fola atá doirte ag a liacht sin ginearál agus impire glórmhar ionas go bhféadfaidís a bheith ina gceannairí seal ar chuid bhídeach de phonc. Smaoinígí ar an gcruálacht gan stad atá imeartha ag dream a chónaíonn i gcúinne amháin den phicteilín seo orthu sin a chónaíonn i gcúinne eile, dreamanna ar deacair aon difear eatarthu a aithint. Nach minic acu míthuiscint, nach mór an fonn maraithe orthu, nach teasaí a bhfuath. Tugann an ponc seo de sholas faon dúshlán an bhuaileam sciath sin ar fad, ár mórchúis gan chúis, agus, leis, tugann dúshlán na seafóide sin a bhíonn orainn, seafóid a cheapadh go bhfuil tosaíocht éigin ag an duine sa chruinne seo.

Dúradán uaigneach is ea ár bpláinéad san olldorchadas cosmach thart timpeall orainn - san ollfhairsinge seo - níl rud ar bith a thugann le fios go dtiocfaidh cúnamh ó áit éigin eile le muid a shábháil orainn féin. Ar feadh ár n-eolais, ár ndomhan féin an t-aon phláinéad a bhfuil aon ní beo le fáil air. Níl aon áit eile, sa ghearrthréimhse pé ar bith, a bhféadfadh ár speiceas dul ar imirce ann. Cuairt a thabhairt? B’fhéidir é. Cónaí? Ní go fóill. Más olc maith linn é, don am i láthair is ar thalamh an domhain is gá an fód a sheasamh.

Dúradh cheana go mbaineann an réalteolaíocht an mórtas dínn agus go gcuireann sé lenár gcarachtar mar dhaoine. Seans nach fearr mar léiriú ar bhaois agus ar éirí in airde an duine dhaonna ná an íomhá seo dár ndomhan bídeach i bhfad as. Dar liomsa, treisíonn sé an dualgas atá orainn plé go cineálta lena chéile agus a chinntiú go gcaomhnóidh muid agus go léireoidh muid meas ar an bponc faon gorm, an t-aon bhaile a bhí riamh againn.'

Focail: Carl Sagan Ceol: Vangelis (ón tsraith teilifíse Cosmos) Leagan Gaeilge: Eoin P. Ó Murchú 

Foilsíodh leagan den aistriúchán seo in Irisleabhar Mhá Nuad sa bhliain 2019. Míle buíochas le hEmma Ní Chearúil as cúnamh agus moltaí go leor. Is le Carlsagan.com an chuid is mó den fhíseán. Bhain mé úsáid as an mbogearra saor in aisce Openshot chun an t-iomlán a chur le chéile. Tá fotheidil san fhíseán féin thuas, mar eolas!

Na Gaeil agus an Cumannachas

A Ghaeilgeoirí na cruinne! Aontaígí! (ainmfhocail le haidiachtaí ó thaobh inscne agus uimhreach)

Físdán nua! An Clóscríobhán

Seo Físdán a rinne mé. Ba bhreá liom aiseolas a chlos ina thaobh! Seans go ndéanfainn tuilleadh dá mbeadh spéis ann...

Youtube Embed Cod 

Seandán faoi chlóscríobhán é (a d'aithris mé ag an gcéad REIC). Anois ina FhísDán. Míle buíochas le @reic agus @miseciara as muid a spreagadh ar bhóthar seo na bhfísdánta an chéad lá! Seod é an chéad rud a scríobh mé ar mo chlóscríobháinín beag dílis (nach mbacaim leis a thuilleadh). É lán go barra le Muimhneachas/bréag-Mhuimhneachas!

Ba é seo an chéad rud a scríobh mé ar an gclóscríobhán (dáiríre!) Seachas m'ainm b'fhéidir. Seans nach aon iontas é a bheith beagán traidisiúnta ó thaobh foirme. Le tamall tá dánta Raiftearaí á léamh agam agus is breá liom an chaoi a bhfuil an rithim agus an rím (Ghaelach, atá éagsúil go leor le rím an Bhéarla) go foirfe iontu. Ní raibh mórán eolais agam ar a leithéid nuair a scríobh mé é seo ach rinne mé iarracht go mbeadh rithim chinnte ann.

Cad atá i gceist leis an dán mar sin? Dán simplí go maith atá ann dar liom agus scríobh mé ar bhealach follasach é, tharla an méid a tharla sa dán sa saol iarbhír (ach go ndearna mé pearsantú beag ar an ngléas clóscríofa is dócha!). Thug mé glór don ghléas agus é ag iarraidh fóirithinte orm. Shamhlaigh mé conas mar a bheadh sé ag caint agus an glór 'miotalach' a bheadh aige ag teacht ó na litreacha miotalacha ar fad ina lár istigh.

Chuaigh mé go teach díoltóra le breathnú ar chlóscríobháin le ceann a cheannach agus chonac cúpla ceann, tharla go raibh ceann faoi leith a bhí níos saoire mheall sé mo shúil.

Thánag ort san áiléar thuas le troscán ag déanamh deannaigh Is scread tú orm de ghlór miot'lach aon fhocal amháin 'Ceannaigh!'

Ansin sa dán is dócha go raibh trua agam don chlóscríobhán agus gur theastaigh uaim a chosaint is a chaomhnú.

Cheapas go raibh máchail ort do ribín réidh is caite ach chaitheasa im' mhála thú is rug liom féin abhaile 

Tá iarracht ar imeartas focal anseo sa líne 'do ribín réidh is caite'. Is ionann 'ribín réidh' agus rud éasca nó 'easy matter' ach sa chás seo is é ribín an chlóscríobháin atá réidh (thart/críochnaithe - tirim i gcás an ribín) agus an dúch ídithe.

Nuair a léigh mé amach ós ard é d'aithin mé dánaíocht ann áfach. Seans go ndeachaigh mé rófhada leis an bpearsantú nuair a scríobh mé 'Bhaineas díot do chlúdach ann/d'osclaíos do chuid cnaipí/níorbh fhada go raibheas ag bualadh liom/ag clóscríobh ort go tapa!! D'fhéadfaí léamh Freudach a dhéanamh ar an dán go cinnte. Is é sin gur cailín/bean/bé an clóscríobhán a thugaim liom abhaile go mbainim a clúdach is go mbím i mbun spraoi léi. Níor aithin mé sin a bheith ann go dtí an deireadh i bhfírinne, ach tá súil agam go gcabhraíonn sé le beagán spraoi a chur sa dán beag gairid seo. Cé nach é sin a bhí i gceist agam b'fhéidir go raibh diabhlaíocht fhollaithe éigin ionam a spreag é! Is iontach an t-athrú a thagann ar smaoineamh ó bhíonn sé ina smaoineamh go gcuirtear i láthair é mar dhán críochnaithe.

Níl aon mhórteachtaireacht sa dán ach cur síos ar rud beag a tharla dom agus liric bheag neamhurchóideach a chum mé faoi. Mar bharr ar an scéal bhí beagán spraoi nó dánaíocht ann. Trí thaisme a tharla sé ach is léiriú é seo ar a oiread atá próiseas na cumadóireachta ag brath ar thaismí beaga ádhúla. Nach spéisiúil sin!

Cuireann sé fonn scríbhneoireachta ort mar ghléas. Bhí sé i gceist agam cineál de léiriú scríbhneoireachta a dhéanamh ag féilte/ag Reic no a leithéid. Bheinn ag suí ann ag boirdín beag leis an gclóscríobhán agus comhartha crochta taobh liom 'Cé a cheannódh dán?' agus ansin d'iarrfadh an lucht freastail dánta beaga tobchumtha orm ar ábhair faoi leith in áit na mbonn.

Bhain mé úsáid as gearrthóga físe agus fuaime saor ó chóipcheart ó na suímh iontacha seo pixabay, pexels agus freesound. Thaifead mé ar m'fhon é agus chuir mé in eagar é le bogearra saor in aisce OpenShot (físeagarthóir) agus rinne mé an pic clúdaigh ar iPiccy agus bhain mé úsáid as https://wigflip.com/screedbot/ don teideal a chlóscríobhtar. Tá an teicneolaíocht tar éis feabhsú chomh mór sin le blianta beaga anuas gur fusa d'éinne a leithéid a dhéanamh anois. Má tá dán nó smaoineamh ionat scaoil saor é!

An Clóscríobhán le hEoin P. Ó Murchú. Thánag ort san áiléar thuas le troscán ag déanamh deannaigh Is scread tú orm de ghlór miot'lach aon fhocal amháin 'Ceannaigh!' Cheapas go raibh máchail ort do ribín réidh is caite ach chaitheasa im' mhála thú is rug liom féin abhaile Bhaineas díot do chlúdach ann d'osclaíos do chuid cnaipí níorbh fhada go raibheas ag bualadh liom ag clóscríobh ort go tapaidh.

Leagan Gaeilge de 'Take Me Home to Country Roads' le Séamus Mac Conmidhe

Ar ais aríst a bhealtaí buí

Neamh ar talamh, Muintir Luinigh, Bunchnoic Speirín, Sruthán Alt an Chairthe
Is seanda an saol ann, níos sine ná na crainn, níos óige ná na sléibhte, ag séideadh siansa binn

A bhealtaí buí, tabhair mé ar ais go an áit a bhfuil mo chroí,
Muintir Luinigh, buime shléibhe,
Ar ais aríst, a bhealtaí buí

Is maith mo chumhne, mé mo thachrán
Sréadaí tuaithe, nár lig mé riamh ar seachrán
Gorm diamhair, daite ar an spéir
Deora le mo shúile, mo chuimhní cinn go léir

A bhealtaí buí, tabhair mé ar ais go an áit a bhfuil mo chroí,
Muintir Luinigh, buime shléibhe,
Ar ais aríst, a bhealtaí buí

Cluinim a glór i dtús an lae is í ag glao is an raidió ag meabhrú domh mo bhaile is mé ar strae
Is ag tiomáint síos an bealach títear domh gur cheart domh bheith sa bhaile aríst inné, aríst inné

A bhealtaí buí, tabhair mé ar ais go an áit a bhfuil mo chroí,
Muintir Luinigh, buime shléibhe,
Ar ais aríst, a bhealtaí buí

Ar ais aríst, a bhealtaí buí
Ar ais aríst, a bhealtaí buí

Séamus Mac Conmidhe 

John Denver

Susan Ruskin & Milton Okun

[Verse 1]
Almost heaven, West Virginia
Blue Ridge Mountains, Shenandoah River
Life is old there, older than the trees
Younger than the mountains, growing like a breeze

[Chorus]
Country roads, take me home
To the place I belong
West Virginia, mountain mamma
Take me home, country roads

[Verse 2]
All my memories gather 'round her
Miner's lady, stranger to blue water
Dark and dusty, painted on the sky
Misty taste of moonshine, teardrops in my eyes

[Chorus]
Country roads, take me home
To the place I belong
West Virginia, mountain mamma
Take me home, country roads

[Bridge]
I hear her voice in the morning hour she calls me
The radio reminds me of my home far away
Driving down the road I get a feeling
That I should have been home yesterday, yesterday

[Chorus]
Country roads, take me home
To the place I belong
West Virginia, mountain mamma
Take me home, country roads
Country roads, take me home
To the place I belong
West Virginia, mountain mamma
Take me home, country roads

[Outro]
Take me home, (Down) country roads
Take me home, (Down) country roads

Santa 'stóirín | Santa Baby i nGaeilge!

1 Santa 'stóirín, sleamhnaigh anuas an simléar, mo léir 
tá do ghrá uaim go géar Santa 'stóirín,
sleamhnaigh anuas an simléar

2 Santa 'mhuirnín níl uaim ach do ghrá, cén fáth,
nach bhfuil tú taghta go fóil, Santa baby, ná fágfar mé duairc, dearóil.

3 Smaoinigh ar mo ghrá shioraí is tú ag dáileadh amach mo bronntanaisí

Má bhíonn tú fial is flathúil, ní thabharfaidh mé duit mo chúl!

 

4 Santa stóirín, impím ar Rí na bhfeart, chun beart

a sheoladh anuas ón spéir.

Santa cutie, is sleamhnaigh anuas an simleár ...

 

 

Aideen McQueen

@aideenmcqueen

 

 

[Verse 1]

Santa baby, just slip a sable under the tree

For me

Been an awful good girl

Santa baby, so hurry down the chimney tonight

[Verse 2]

Santa baby, a 54 convertible too

Light blue

I'll wait up for you dear

Santa baby, so hurry down the chimney tonight

[Chorus]

Think of all the fun I've missed

Think of all the fellas that I haven't kissed

Next year I could be just as good

If you'll check off my Christmas list

[Verse 3]

Santa baby, I wanna yacht

And really that's not a lot

Been an angel all year

Santa baby, so hurry down the chimney tonight

[Verse 4]

Santa honey, one little thing I really need

The deed

To a platinum mine

Santa baby, so hurry down the chimney tonight

Chuir críoch Dublin Murders an oiread sin oilc orm gur scríobh mé deireadh nua dó

Dublin Murders, a thiarcais. Thosaigh cúrsaí agus é an-spéisiúil mealltach, d’éirigh cúrsaí breá casta agus bhí mistéirí go leor ann. Faraor géar bhí críoch na sraithe thar a bheith míshásúil. Bailigh leat anois más mian leat millteoirí scéil a sheachaint! Ar an gcéad dul síos caithfidh mé a rá gur thaitin a lán rudaí faoin gclár liom. An aisteoireacht, an t-atmaisféar, Bleá Cliath mar a bhí i ré an tíogai. Go deimhin bhaineas sult as an gcuid is mó den tsraith. Ach ní an deireadh! Bhí an mhistéir lárnach faoi mharú Katie an-suimiúil agus thaitin an casadh gleoite ann liom. Ní raibh críoch shásúil leis an mistéir mhór. Scéal eile ar fad an bheirt a d'imigh ar strae sa choill a bhí mar chúlra le scéal mharú in Éirinn in 2008

  Cé gur breá liom scéalta osnádúrtha bhraith sé an-aisteach gur chúis osnádúrtha ar fad, ba chosúil, a bhí leis ar deireadh. Bhraitheas nár deineadh aon réamhullmhú ceart a thabharfadh le fios go raibh cúis osnádúrtha le himeacht na beirte. Tá an tsraith bunaithe go dílis ar dhá leabhar de chuid Tana French mar sin dealraíonn sé nach réiteofar mistéir Adam i sraith a dó, má fheicfear riamh í.

Cad sa diabhal a bhí ag tarlú le Cassie nó Lexie, arbh é an méid a tugadh sa chlár deiridh sin an míniú iomlán? Is é sin gur bhuail duine fánach le duine ar an mbus a shíl gur duine eile a bhí inti agus gur thosaigh sí ag ligean uirthi gurbh í a bhí ann - craiceáilte! Ba chosúil go raibh deireadh an scéil sin tugtha ag na léiritheoirí ag deireadh na sraithe, ach gan aon réiteach ar an scéal i bhfírinne. Ní hé go gcuireann scéalta gan chríoch chinnte isteach orm - ach má tá clár faoi mhistéir gan réiteach á stiúradh agat shamhlófá go réiteofaí an mhistéir lárnach go sasúil. Tuigim go bhfuil na sraitheanna bunaithe ar leabhair agus go bhfuil gach seans ann go bhfuil an mhistéir curtha i láthair ar bhealach faoi leith sa leabhar a d’fhágfadh an chríoch sásúil. Tá críoch na sraithe teilifíse chomh míshasúil sin go molfainn go láidir do dhaoine gan tosú ag breathnú uirthi dá barr.

Más ea seo an deireadh a bheadh scríofa agam féin do Dublin Murders. Tá an-bhrón orm a dhaoine gairmiúla iontacha ar fad a bhí bainteach leis an leabhar agus leis an gclár ach bhí an iomad bearnaí ann ar deireadh - bhí orm clabhsúr éigin a fháil dom féin! Táim cinnte go bhfuil míle is aon locht air seo ach ainneoin sin is uile reitítear an mhistéir ann!

Tagann Robert (Killian Scott) ar ais chuig na tochailteoirí sa choill ag ceapadh gur ag iarraidh clabhsúr atá sé. Feiceann Robert is é óg lucht chainsaw agus clippers. Feicfimid é i bhflashback ag tógáil shears as set ina gharáiste féin, in aice le chainsaw (ar mhaithe le base a thógáil sa choill leis an mbeirt eile) Feicimid go raibh Adam cráite ag Paul agus Jamie. Goideann siad a bhróga fiú agus cuireann Paul air iad. Imíonn siad leo, Rob ar a dtóir agus sánn sé duine acu trí thimpiste. Ansin sánn sé an duine eile chomh maith lena choinneáil ina thost. Déanann sé iarracht an chuma a chur air gur ionsaíodh é féin agus baineann a thleine agus gearrann poill ann, tógann na bróga ar ais ach sula mbíonn deis aige é féin a chlúdach le fuil tagann na rockers air. Feiceann siad go bhfuil an bheirt maraithe aige ach tá eagla orthu a rá leis na gardaí mar go bhfuil a fhios ag Adam gur éignigh siad an cailín agus ceapann siad nach gcreidfdh na gardaí iad - teitheann siad as an bhforaois leis na corpáin agus cuireann sé iad níos faide ar aghaidh sa choill - agus téann go deireadh an scannáin sa phictiúrlan. Tagann na Gardaí ar Adam agus gan na corpáin in aon áit. Téann muid ar ais chuig an dig ansin agus tá Adam anois ar an eolas faoina bhfuil déanta aige. Déanann sé leithscéal agus brostaíonn i dtreo a chairr agus cuma bhuartha air. Tá na tochailteoirí tagtha anois agus iad ag baint scraitheanna - glaoitear isteach an saoiste - We’ve found something’ - cut go Adam ag tiomáint leis, athraíonn an chuma bhuartha atá air go cuma na geilte, loinnir an oilc ina shúile aige agus tuigimid anois nárbh aon bhotún é. Feicimid trí flashbacks gur sheol na tuisti as baile é toisc go raibh eagla air roimhe, feicfimid radharc a thugann le fios gur mharaigh sé buachaill eile sa scoil chónaithe, agus tiomáineann sé thar fhógra mór a deir HE RISES