24 Gaeilgeoirí a Aithníonn Muid Ar Fad!

Beidh GaelGÁIRÍ i mbun grinn mar chuid den Half Moon Festival ar líne anocht Dé hAoine 26 Meith. óna 8pm – 8.30pm. Aideen McQueen, Seán T. Ó Meallaigh, Eoin P. Ó Murchú, Eddie Mullarkey a bheidh ann. Beidh an seó le feiceáil ar https://www.halfmoonfest.com/

San alt seo caitheann na GaelGÁIRÍ súil ar na cineálacha éagsúla Gaeilgeoirí atá ann. An aithníonn tú tú féin ina measc?

1. Gaeilgeoir TG4

Ní dhéanann an bhean seo aon rud sa saol ach a bheith ar TG4. Seó spórt? Cinnte. Clár do dhaoine óga? Go dearbh. Clár staire? Go deimhin. Ros na Rún? Gan amhras. Tá saineolas aici ar gach aon ghné den saol, sin an fáth a bhfeicfidh tú í ag cur An Aimsir i láthair, clár cócaireachta ina dhiaidh sin agus ansin an Nuacht.

2. An Coisteoir

Suíonn an coisteoir ar gach uile choiste Gaeilge faoin spéir is suíonn ar a thóin ar na coistí céanna. Is breá leis ceisteanna a chur, rúin a mholadh agus tacú le moltaí. Ar an drochuair níor tháinig fiúntas ar bith as aon cheann de na rudaí seo riamh.

3. Gaeilgeoir na Jailtachta

Duine a d’fhoghlaim a chuid Gaeilg ar an Cheis Fhada. Cloisfidh tú frásaí ar nós ‘mo juine’ ‘caidé mar?’ agus ‘Níor hinteruptáil mise thusa, ná hinteruptáil thusa mise’ Díreach ná hiarr orthu cad a thug sa phríosún iad…

4. An Gaeilgeoir Speaker, Like

An Gaeilgeoir seo like talks Irish loads of the time and is really iontach ar fad!! Ní féidir sentence iomlán a labhairt gan mixing a dhéanamh ar na words ar fad! Dáiríriously? Dochreidable!

5. An File

Gael go smior is ealaíontóir go smúsach is ea an file. Conas mar a dhéanann sé gairm as níl fhios ag éinne. Bíonn sé i gcónaí ag teacht ó léamh éigin poiblí nó ar a bhealach chuig áit iargúlta éigin le haghaidh seachtain scríbhneoireachta. Smaointeoir, scríbhneoir agus spiorad saor is ea é.

6. An D4 Gaelgóir

Tá, like, annnnnn-spéis ag an duine seo sa tonga, tá sé like chomh hálainn? Ach níl an mocha frappuccino sin thar moladh beirte a Fhiachra an bhfuil?

7. An (Mí)Cheartaitheoir

Is breá leis an duine seo daoine a cheartú, séimhithe a mholadh, uruithe a bhaint is iolraí a athrú. Cuireann sé nó sí as do gach éinne a labhraíonn is a fhoghlaimíonn an teanga. An rud is measa ar fad ná go bhfuil an mícheart acu leath den am.

8. An ‘Gníomhaí Teanga’ Gairmiúil

Féach a chuntas twitter; gníomhaí teanga a deir sé, rud céanna fíor faoina chuntas Insta agus Facebook, síníonn sé gach feachtas Gaeilge ar líne, léann leabhair Ghaeilge, oibríonn le Foras Chonradh na nGael agus... labhraíonn Béarla lena pháistí.

9. An Gaeilgeoir Coimeádach

Aifreann, Gaeilge, pápa, Gaeilge, ná bíodh ginmhilleadh agat, Gaeilge, an bhfaca tú na rudaí scannalacha a bhí ar bun ag na daoine óga ar ar an gclár sin Normal People? Gaeilge, bíodh paidir bhreá againn, Gaeilge, bain díot an coiscín sin, Gaeilge, cén feachtas maidir le polasaí sóisialta ar féidir liom páirt a ghlacadh ann agus a chailliúint anois?

10. An Múinteoir Gaeilge gan Ghaeilge

Conas go bhfuil an duine seo ar an liosta? Conas gur múinteoir iad? Níor chóir go mbeadh an duine seo ar an liosta in aon chor! (sea, sin an pointe ar bhealach!)

11. Gaeilgeoir Dhún na nGall

Deir siad rudaí mar ‘faoi dtaobh de’ nó ‘fadúda’ nó ‘%$£&&^^&^’ Ní thuigeann daoine iad go ginearálta agus is maith sin mar go bhfuil siad fós ag caint faoin gcaoi ar bhuadar craobh na hÉireann sa pheil agus uair sin a chas siad le Daniel O’Donnell.

12. An Sinn Féiní ToghchánGhaelach

GaelOscar Óg Mac Ruadháin Ghaelaigh is ainm dó, imríonn sé peil, iomáint, camógaíocht, peil na mban, liathróid láimhe is seineann an fheadóg stáin, an fheadóg mhór agus an fheadóg Ghaelach. Níl ach fadhb amháin ann, níl focal Gaeilge aige.

13. Géilgeoir Bhailya Áha Clía

Labhraíonn sé Géilge Bhaile Átha Cliath, ar son na cúise, tuigeann tú, ní thuigeann sé Gaeilge na Gaeltachta is ní thuigeann Gaeilgeoirí na Gaeltachta é ach nach cuma. BÁC abú!

14. Gaeilgeoir Lurgan

Aistríonn sí amhrán Billie Eilish go Gaeilge, faigheann 33 mhilliún buille ar a físeán Youtube. Fós i mbliain a trí ar an meánscoil.

15. An Conamarach Cumtha

Blas láidir Chonamara? Tic. Damhsa ar an sean-nós le scuab Chonamarúil? Tic. Amhránaíocht chráite Chonamara? Tic. Agus cad as duit a Sheáin? Ó Cill Chainnigh, an ceantar Gaeltachta ann, ní foláir.

16. Gaeilgeoir na Dea-aimsire/an Ólacháin

Agus é ólta beartaíonn an duine seo gurb é seo an lá le Gaeilge a labhairt arís (tar éis an 7ú pionta Guinness beartóidh siad a gcuid Gaeilge rímheirgí a labhairt feasta. ‘Fonn orm í a fhoghlaim i gceart anois, ba chóir dúinn í a labhairt le chéile i gcónaí.’ ‘Oh god it was heavy night last’ uaidh ar maidin áfach.

17. An Hipí Gaelach

Seinneann sí i mbanna ceoil Gaeilge Reggae, crochann amach le poncanna agus ainrialaithe a chaitheann ‘raithneach’, stiúraíonn ranganna ióga agus aireachais, rinnmhachnaimh, tie-dye agus conas anraith a dhéanamh as neantóga.

18. Gaeilgeoir an Idirlín

Tagann na daoine seo ó na tíortha is faide ó Éirinn ar chlár na cruinne. Caitheann siad seo a gcuid ama ar fad ar twitter, facebook, reddit/ga, politics/ga ag cur is ag cúiteamh faoi gach aon mhionscéal agus mórscéal ó bhun go barr na cruinne. Tá blag acu, podchraoltaí, glacann siad páirt ar chláracha raidió agus déanann físeáin Ghaeilge tiktok gach lá. De bharr nach bhfaca éinne ariamh iad, áfach, tá tú leath den tuairim nach ann dóibh dáiríre!

19. An Máthair-Ghaeilgeoir

Breathnaíonn an bhean seo uirthi féin mar inneall ginte ar son na cúise, 33 leanbh faoi bhun 4 bliana aici anois agus iad ar fad ag Gaeilgeoireacht leo. Moladh go deo léi!

20. An Gaeilgeoir Gearmánach

Níor chaith sí lá in Éirinn riamh ach tá blas láidir Chiarraí ar a cuid Gaeilge. Déanann sí an-leagan de An Poc ar Buile de réir gach tuairisce agus is uber-leantóir de chuid amhránaí sean-nóis éigin nach bhfuil albam curtha amach aige fós.

21. Gaeilgeoir na Polaitíochta

Fear mór Gaeilge, beidh athrú ann cinnte, tuilleadh seirbhísí, tacaíochta, spreagtha ach bhuel anois, feiceann tú agus cúrsaí mar atá, agus an éiginnteacht faoi Bhrexit agus faoin víreas corónach, ní thig, ní féidir, níl cead, ní dhéanfar, laghdófar, scaoilfear chun bealaigh, roinnfear, dúnfar, druidfear. Ó toghchán? Scaipfear, feabhsófar, bréagfar!

22. An Gaeilgeoir Aerach

Tá an duine seo aerach, tá Gaeilge acu, mar sin caithfidh go mbeidh siad ag iarraidh a bheith leis an gcara eile leat atá aerach agus a bhfuil Gaeilge acu freisin. Síleann tú gur chóir iarracht a dhéanamh iad a spreagadh an cara eile a phógadh ach ní hé go bhfuil aithne ag gach uile dhuine aerach ar a chéile! Agus mar a tharlaíonn, bhí siad ag siúl amach cheana agus ní labhraíonn siad a thuilleadh.

23. An Gaeilgeoir Aontachtach

Céard? Aontachtach le Gaeilge? Wow, ba chóir dúinn go leor poiblíochta a dhéanamh faoin duine seo. Ní féidir argóint na polaitíochta a úsáid ina choinne seo!

24. Gaeilgeoir na Dochtúireachta

Tá an duine seo ag déanamh taighde PHD faoi fhilíocht Ghaeilge Ros Comáin sa séú agus sa seachtú haois déag a bhaineann le rothair. Níl an oiread sin cairde aici ach ar a laghad beidh post aici i Rannóg na Filíochta Rotharbhunaithe amach anseo.

An bhfuil aon chineál eile Gaeilgeora dearmadta againn? Abraígí linn iad! (Foilsíodh leagan den alt seo ar an Tuairisceoir cheana.)

Gearrscéal: 'Takeshi ó na Scáth-Thailte'

Tá gearrscéal nua liom ar @IrisComhar na míosa seo. 'Takeshi ó na Scáth-Thailte' is teideal dó agus d'fhéadfaí a rangú mar fhicsean eolaíochta, mar fhicsean tuairimeach (speculative) nó a leithéid. Tá an-suim agam tuairimí ar scéalta den chineál seo a chlos, agus ba mhaith liom fáil amach cad a shíl sibh faoin domhan a chruthaítear ann. Tá Comhar le fáil ó @ansiopaleabhar /anseo (is fiú síntiús a fháil!) https://comhar.ie/iris/80/5/takeshi-o-na-scath-thailte/
 

Suaitheantas GaelGÁIRÍ lógó

An Ponc Faon Gorm

Ceann de na píosaí cainte is fearr liom ná Carl Sagan agus an Ponc Faon Gorm (The Pale Blu Dot) 

Rinne mé leagan Gaeilge, seans go dtaitneoidh sé libh. (Breathnaígí air le ríomhaire glúine agus le cluasáin más féidir!)

'Ón bpointe faire seo i bhfad as, seans go ndéarfá nach ní inspéise an Domhan. Ach ní hamhlaidh an scéal dúinne. Féach arís an ponc úd. Sin an áit seo. Sin ár mbaile. Sin sinne. Áit a bhfuil gach éinne a dtugann tú grá dóibh, gach éinne a bhfuil aithne agat orthu, gach éinne ar chuala tú trácht orthu riamh, gach duine daonna dá raibh riamh ann, chaitheadar a saol anseo. Gach aon rud a chúisigh áthas nó fulaingt sa duine, na mílte de reiligiúin dhóchasacha, idé-eolaíochtaí agus teagaisc eacnamaíocha, gach sealgaire agus soláthraí, gach laoch is gach cladhaire, gach duine a chruthaigh agus a scrios sibhialtachtaí, gach rí agus tuathánach, gach lánúin óg ghrámhar, gach athair is máthair, gach páiste lán dóchas, gach ceapadóir agus gach taiscéalaí, gach múinteoir moráltachta, gach polaiteoir cam, gach mór-réalta, gach ceannaire ró-ard, gach naomh is gach peacach i stair ár speicis – ar cháithnín deannaigh ar foluain i nga gréine.

Ardán an-bheag is ea an domhan sa chomhthéacs ollmhór cosmach. Cuimhnígí ar na haibhneacha fola atá doirte ag a liacht sin ginearál agus impire glórmhar ionas go bhféadfaidís a bheith ina gceannairí seal ar chuid bhídeach de phonc. Smaoinígí ar an gcruálacht gan stad atá imeartha ag dream a chónaíonn i gcúinne amháin den phicteilín seo orthu sin a chónaíonn i gcúinne eile, dreamanna ar deacair aon difear eatarthu a aithint. Nach minic acu míthuiscint, nach mór an fonn maraithe orthu, nach teasaí a bhfuath. Tugann an ponc seo de sholas faon dúshlán an bhuaileam sciath sin ar fad, ár mórchúis gan chúis, agus, leis, tugann dúshlán na seafóide sin a bhíonn orainn, seafóid a cheapadh go bhfuil tosaíocht éigin ag an duine sa chruinne seo.

Dúradán uaigneach is ea ár bpláinéad san olldorchadas cosmach thart timpeall orainn - san ollfhairsinge seo - níl rud ar bith a thugann le fios go dtiocfaidh cúnamh ó áit éigin eile le muid a shábháil orainn féin. Ar feadh ár n-eolais, ár ndomhan féin an t-aon phláinéad a bhfuil aon ní beo le fáil air. Níl aon áit eile, sa ghearrthréimhse pé ar bith, a bhféadfadh ár speiceas dul ar imirce ann. Cuairt a thabhairt? B’fhéidir é. Cónaí? Ní go fóill. Más olc maith linn é, don am i láthair is ar thalamh an domhain is gá an fód a sheasamh.

Dúradh cheana go mbaineann an réalteolaíocht an mórtas dínn agus go gcuireann sé lenár gcarachtar mar dhaoine. Seans nach fearr mar léiriú ar bhaois agus ar éirí in airde an duine dhaonna ná an íomhá seo dár ndomhan bídeach i bhfad as. Dar liomsa, treisíonn sé an dualgas atá orainn plé go cineálta lena chéile agus a chinntiú go gcaomhnóidh muid agus go léireoidh muid meas ar an bponc faon gorm, an t-aon bhaile a bhí riamh againn.'

Focail: Carl Sagan Ceol: Vangelis (ón tsraith teilifíse Cosmos) Leagan Gaeilge: Eoin P. Ó Murchú 

Foilsíodh leagan den aistriúchán seo in Irisleabhar Mhá Nuad sa bhliain 2019. Míle buíochas le hEmma Ní Chearúil as cúnamh agus moltaí go leor. Is le Carlsagan.com an chuid is mó den fhíseán. Bhain mé úsáid as an mbogearra saor in aisce Openshot chun an t-iomlán a chur le chéile. Tá fotheidil san fhíseán féin thuas, mar eolas!

Na Gaeil agus an Cumannachas

A Ghaeilgeoirí na cruinne! Aontaígí! (ainmfhocail le haidiachtaí ó thaobh inscne agus uimhreach)

Físdán nua! An Clóscríobhán

Seo Físdán a rinne mé. Ba bhreá liom aiseolas a chlos ina thaobh! Seans go ndéanfainn tuilleadh dá mbeadh spéis ann...

Youtube Embed Cod 

Seandán faoi chlóscríobhán é (a d'aithris mé ag an gcéad REIC). Anois ina FhísDán. Míle buíochas le @reic agus @miseciara as muid a spreagadh ar bhóthar seo na bhfísdánta an chéad lá! Seod é an chéad rud a scríobh mé ar mo chlóscríobháinín beag dílis (nach mbacaim leis a thuilleadh). É lán go barra le Muimhneachas/bréag-Mhuimhneachas!

Ba é seo an chéad rud a scríobh mé ar an gclóscríobhán (dáiríre!) Seachas m'ainm b'fhéidir. Seans nach aon iontas é a bheith beagán traidisiúnta ó thaobh foirme. Le tamall tá dánta Raiftearaí á léamh agam agus is breá liom an chaoi a bhfuil an rithim agus an rím (Ghaelach, atá éagsúil go leor le rím an Bhéarla) go foirfe iontu. Ní raibh mórán eolais agam ar a leithéid nuair a scríobh mé é seo ach rinne mé iarracht go mbeadh rithim chinnte ann.

Cad atá i gceist leis an dán mar sin? Dán simplí go maith atá ann dar liom agus scríobh mé ar bhealach follasach é, tharla an méid a tharla sa dán sa saol iarbhír (ach go ndearna mé pearsantú beag ar an ngléas clóscríofa is dócha!). Thug mé glór don ghléas agus é ag iarraidh fóirithinte orm. Shamhlaigh mé conas mar a bheadh sé ag caint agus an glór 'miotalach' a bheadh aige ag teacht ó na litreacha miotalacha ar fad ina lár istigh.

Chuaigh mé go teach díoltóra le breathnú ar chlóscríobháin le ceann a cheannach agus chonac cúpla ceann, tharla go raibh ceann faoi leith a bhí níos saoire mheall sé mo shúil.

Thánag ort san áiléar thuas le troscán ag déanamh deannaigh Is scread tú orm de ghlór miot'lach aon fhocal amháin 'Ceannaigh!'

Ansin sa dán is dócha go raibh trua agam don chlóscríobhán agus gur theastaigh uaim a chosaint is a chaomhnú.

Cheapas go raibh máchail ort do ribín réidh is caite ach chaitheasa im' mhála thú is rug liom féin abhaile 

Tá iarracht ar imeartas focal anseo sa líne 'do ribín réidh is caite'. Is ionann 'ribín réidh' agus rud éasca nó 'easy matter' ach sa chás seo is é ribín an chlóscríobháin atá réidh (thart/críochnaithe - tirim i gcás an ribín) agus an dúch ídithe.

Nuair a léigh mé amach ós ard é d'aithin mé dánaíocht ann áfach. Seans go ndeachaigh mé rófhada leis an bpearsantú nuair a scríobh mé 'Bhaineas díot do chlúdach ann/d'osclaíos do chuid cnaipí/níorbh fhada go raibheas ag bualadh liom/ag clóscríobh ort go tapa!! D'fhéadfaí léamh Freudach a dhéanamh ar an dán go cinnte. Is é sin gur cailín/bean/bé an clóscríobhán a thugaim liom abhaile go mbainim a clúdach is go mbím i mbun spraoi léi. Níor aithin mé sin a bheith ann go dtí an deireadh i bhfírinne, ach tá súil agam go gcabhraíonn sé le beagán spraoi a chur sa dán beag gairid seo. Cé nach é sin a bhí i gceist agam b'fhéidir go raibh diabhlaíocht fhollaithe éigin ionam a spreag é! Is iontach an t-athrú a thagann ar smaoineamh ó bhíonn sé ina smaoineamh go gcuirtear i láthair é mar dhán críochnaithe.

Níl aon mhórteachtaireacht sa dán ach cur síos ar rud beag a tharla dom agus liric bheag neamhurchóideach a chum mé faoi. Mar bharr ar an scéal bhí beagán spraoi nó dánaíocht ann. Trí thaisme a tharla sé ach is léiriú é seo ar a oiread atá próiseas na cumadóireachta ag brath ar thaismí beaga ádhúla. Nach spéisiúil sin!

Cuireann sé fonn scríbhneoireachta ort mar ghléas. Bhí sé i gceist agam cineál de léiriú scríbhneoireachta a dhéanamh ag féilte/ag Reic no a leithéid. Bheinn ag suí ann ag boirdín beag leis an gclóscríobhán agus comhartha crochta taobh liom 'Cé a cheannódh dán?' agus ansin d'iarrfadh an lucht freastail dánta beaga tobchumtha orm ar ábhair faoi leith in áit na mbonn.

Bhain mé úsáid as gearrthóga físe agus fuaime saor ó chóipcheart ó na suímh iontacha seo pixabay, pexels agus freesound. Thaifead mé ar m'fhon é agus chuir mé in eagar é le bogearra saor in aisce OpenShot (físeagarthóir) agus rinne mé an pic clúdaigh ar iPiccy agus bhain mé úsáid as https://wigflip.com/screedbot/ don teideal a chlóscríobhtar. Tá an teicneolaíocht tar éis feabhsú chomh mór sin le blianta beaga anuas gur fusa d'éinne a leithéid a dhéanamh anois. Má tá dán nó smaoineamh ionat scaoil saor é!

An Clóscríobhán le hEoin P. Ó Murchú. Thánag ort san áiléar thuas le troscán ag déanamh deannaigh Is scread tú orm de ghlór miot'lach aon fhocal amháin 'Ceannaigh!' Cheapas go raibh máchail ort do ribín réidh is caite ach chaitheasa im' mhála thú is rug liom féin abhaile Bhaineas díot do chlúdach ann d'osclaíos do chuid cnaipí níorbh fhada go raibheas ag bualadh liom ag clóscríobh ort go tapaidh.