Comhdháil i bPrág.

Eolas é seo faoi chomhdháil i bPrág.

(Is le Coiste na Comhdhála an t-ábhar, An Chomhdháil ar Litríocht agus ar Chultúr na Gaeilge 2017)

Láthair na Comhdhála

 

Dámh na nEalaíon (Filozofická fakulta), Ollscoil Shéarlais, Pálás Sweerts-Špork, Hybernská 3,  Prág 1. Tuirling den Mhetro (líne B) ag stáisiún Náměstí republiky agus lean na treoracha ar an léarscáil thíos. Beidh an oscailt oifigiúil ar siúl i Seomra 303 ar an urlár is airde (beidh comharthaí in airde chun tú a threorú).

Ag Spaisteoireacht thart i bPrág

Eolas Ginearálta

Airgeadra agus Rátaí Malartaithe

Is í an choróin Sheiceach, an Česká koruna (CZK = Kč), airgeadra oifigiúil Phoblacht na Seice. Is féidir airgead a mhalartú ag an aerphort agus ag na príomhstáisiúin traenach (ag innill ATM agus ag oifigí malartaithe) agus ag formhór na n-óstán, na mbanc agus na n-oifigí malartaithe ar fud na cathrach. Is féidir teacht ar innill ATM freisin i bhformhór na stáisiún Metro agus ar na sráideanna i lár na cathrach. Molaimid duit na hoifigí malartaithe a sheachaint, áfach, mar ní bhíonn a gcuid rátaí chomh maith sin agus is nós leo táille breise a ghearradh don tseirbhís. Is fearr i bhfad an ATM a úsáid agus moltar, mar shampla, Malartán Nekázanka Exchange i Nekázanka 884/10 (an-ghar do láthair na comhdhála) nó Malartán Kaprova 14/13.  

Glactar le cártaí idirnáisiúnta creidmheasa i mbialanna agus i siopaí. Is féidir íoc le hairgead tirim  EUR i roinnt bialann agus siopaí freisin, ach is gá an scéal sin a fhiosrú ar an láthair.

Gheobhaidh tú na rátaí malartaithe oifigiúla ar shuíomh gréasáin Bhanc Náisiúnta na Seice ag  www.cnb.cz; athraíonn an ráta EUR idir 26 and 27 in aghaidh 1. B’fhiú an réríomhaire seo a scríobh ar chárta mar mheabhrú beag duit féin:

€	Kč
1	26/27
5	130
10	260
20	522

An tSeicis

Cé go mbíonn Béarla éigin ag lucht na siopaí is na mbialann de ghnáth, beidh siad breá sásta cúpla focal Seicise a chloisteáil. Tá againn anseo roinnt frásaí Seicise a chabhróidh libh bunchumarsáid a dhéanamh.

Slovník	Foclóir
Dobrý den.	Lá maith agat / Dia dhuit.
Dobrý večer.	Tráthnóna maith agat.
Dobrou noc.	Oíche mhaith.
Ahoj.	Haigh.
Děkuji.	Go raibh maith agat.
Jak se máte?	Conas atá tú?
Mám se dobře.	Táim go maith.
Kolik to stojí?	Cé mhéad atá air?
Pivo	Beoir
Jeden	Aon / ceann amháin
Dva	Dó/dhá
Tři	Trí
Deset	Deich

 

Teileafón

Cód idirnáisiúnta na tíre: 00 420

Uimhir éigeandála: 112 (más otharcharr, gardaí, fir dóiteáin, etc. atá uait).

Ag ithe béilte

Lár na cathrach – ceantar na comhdhála

Tábhairní traidisiúnta Seiceacha

Kolkovna Celnice, V Celnici 4 (http://www.kolkovna.cz/en/kolkovna-celnice-13)

Hybernia, Hybernská 7 (http://www.hybernia.cz/)

Lokál, Dlouhá 3 (www.ambi.cz/ambiente-lokal-kontakt_eng.php)

Tlustá Koala, Senovážná 8 (http://www.tlustakoala.cz/en/) – clár beorach an-fhairsing acu

Pizzerias

Pizza Colosseum, Ovocný trh 8 (www.pizzacoloseum.cz/myslbek.php)

Pizza Nuova, Revoluční 1 (http://pizzanuova.ambi.cz/en/?land_off=1)

Bia Idirnáisiúnta

Potrefená Husa, Dlážděná 7 (http://potrefena-husa.eu/en)

Tom’s Burger, Hybernská 26 (http://www.tomsburger.cz/cs/)

La Casa Argentina, Dlouhá 35 (www.lacasaargentina.cz/index-en.html)

Mincovna, Staroměstské náměstí 7 (http://www.restauracemincovna.cz/)

Bistro Špejle, Jindřišská 16 (http://www.spejle.eu/)

Caiféanna

Týnská literární kavárna, Týnská 6 (www.knihytynska.cz/kavarna.html)

Sicily Cafe, Senovážné náměstí 2 (http://www.sicilycafe.cz/index.php/en/)

Feoilséantóirí agus Veigeáin

Beas Vegetarian Dhaba Týnská, Týnská 19 (http://www.beas-dhaba.cz/en/dhaba-tynska)

Maitrea, Týnská ulička 6 (http://restaurace-maitrea.cz/en/; ní mór bord a chur in áirithe roimh ré)

Country Life, Melantrichova 15 (www.countrylife.cz)

Lehká hlava/Clear Head, Boršov 2 (http://www.lehkahlava.cz/en_home.htm; ní mór bord a chur in áirithe roimh ré)

Govinda, Soukenická 27 (prague-stay.com/lifestyle/review/418-govinda)

Lár na cathrach ­– Malá Strana (trasna na habhann ón seanbhaile)

Caiféanna

Dobrá Trafika, Újezd 27 (http://www.dobratrafika.cz/)

Kavárna Mlýnská, Všehrdova 449/14 (https://www.facebook.com/pages/Kavárna-Mlýnská)

Tithe tábhairne

Malostranská beseda, Malostranské náměstí 21 (http://www.malostranska-beseda.cz/cs/restaurace)

Lokál - U Bílé kuželky, Míšeňská 12 (http://lokal-ubilekuzelky.ambi.cz)

Baráčnická rychta, Tržiště 23/555 (http://www.baracnickarychta.cz)

Cúrsaí Taistil agus Iompair i bPrág

Córas Iompair Phoiblí Phrág

Tá sé seo sábháilte agus tapaidh; is féidir brath air agus níl sé ródhaor.

An metro: Bíonn an tseirbhís seo ann ó 5 a.m. go 12 p.m. Is gnách go dtagann traein gach 2-3 nóiméad le linn na n-uaireanta móréilimh i rith na seachtaine oibre, agus gach 6-10 nóiméad taobh amuigh de na huaireanta sin. 

Tramanna agus busanna: Tá an tseirbhís lae ar fáil ó 4:30 a.m. go meánoíche. Tá seirbhís  oíche ar fáil gach leathuair an chloig ó mheánoíche go 4:30 a.m. ar na tramanna 91 go 99 agus ar na busanna 901 to 960. Is é stad Lazarská an stáisiún lárnach do na tramlínte oíche. Tá sceidil ar fáil ag gach uile stop.

Táillí Iompair Chathair Phrág

Níor mhór do phaisinéirí a gcuid ticéad a cheannach sula dtéann siad ar bord feithicle nó sula dtéann siad isteach sa chóras Metro. Le bheith bailí níor mhór go mbeadh an ticéad stampáilte ag an ngléas bailíochtaithe (inneall stampála ticéad a bhfuil dath buí air a bhíonn suite in aice le doras na dtramanna nó ag an mbealach isteach chuig na stáisiúin Metro). Is féidir na ticéid a cheannach in uathdhíoltóirí ticéad a bhíonn suite i stáisiúin Metro nó in aice le roinnt stadanna bus agus tram. Is féidir iad a cheannach freisin in Ionaid Eolais Dopravní podnik, ag seastáin díolta nuachtán, in óstáin, in oifigí taistil agus i siopaí ilrannacha.  

Táillí

Ticéad singil 24,- Kč (30 nóiméad) nó 32,- Kč (90 nóiméad). Is féidir aistriú ó líne go líne agus aon mhodh iompair phoiblí a úsáid leis na ticéid seo, ach níor mhór an turas a dhéanamh taobh istigh den tréimhse bhailíochta atá luaite.

 

Ticéid Turasóra

●       do 24 uair an chloig 110,- Kč

●       do thrí lá (72 uair an chloig) 310,- Kč (níor mhór iad seo a fháil i gceann d’Ionaid Eolais  Dopravní podnik – tá ceann amháin díreach ar an aerphort)

Is féidir na ticéid seo a úsáid ar na seirbhísí uile iompair phoiblí sa chathair. Tá siad bailí ón nóiméad a dhéantar iad a bhailíochtú.

Cigireacht Ticéad

Is féidir le cigirí ticéad Dopravní podnik bailíocht ticéad a sheiceáil am ar bith le linn turais nó le linn do phaisinéirí a bheith ag feitheamh sa chóras Metro. Tá cead ag an gcigire ticéad iarraidh ar phaisinéir a t(h)icéad bailíochtaithe a thaispeáint, ticéad neamhbhailí a bhaint de dhuine, agus fíneáil a ghearradh sa chás go bhfuil duine ag taisteal gan ticéad bailí (800 Kč an pionós is lú agus bíonn sé le híoc ar an láthair). Lena n-aitheantas a chruthú, bíonn suaitheantais buí agus dearg ag na cigirí, ach níor mhór dóibh a gcuid cártaí aitheantais (ID) a thaispeáint freisin má iarrtar iad. Bíonn sé de dhualgas orthu admháil a thabhairt do dhuine a ngearrtar fíneáil air/uirthi.

Iompar Poiblí chuig/ ó Aerphort Phrág:

http://www.dpp.cz/en/public-transit-to-prague-airport/

Tacsaithe

I gcomparáid leis an gcóras iompair phoiblí, bíonn tacsaithe daor (cosnóidh tacsaí ón aerphort go dtí lár na cathrach 500-700 Kč, i gcomparáid le 32 Kč ar thicéad iompair phoiblí). Molaimid go láidir duit úsáid a bhaint as ceann de na comhlachtaí thíos, agus tacsaí a chur in áirithe ar an bhfón, seachas ceann a stopadh ar an tsráid, mar d’fhéadfadh tiománaithe táillí an-arda a ghearradh gan choinne nuair a stoptar ar an gcaoi sin iad. Is féidir tacsaí a chur in áirithe roimh ré trí úsáid a bhaint as suímh ghréasáin na gcomhlachtaí thíos.

AAA Taxi – fón: (00-420)14014 nó (00-420)222333222; suíomh gréasáin: https://www.aaataxi.cz/en/

Kurýr Taxi – fón (00-420)241090090

Tick Tack Taxi – fón (00-420)14222; suíomh gréasáin: http://www.ticktack.cz/en

Modrý Anděl – fón (00-420)737222333; suíomh gréasáin: http://www.modryandel.cz/en

Seirbhísí Leighis

Seirbhísí ginearálta leighis

Ospidéal Na Františku

Na Františku 847/8, Prág 1

Fón: 224 946 981

Seirbhísí Fiaclóireachta

Ospidéal Cathrach Spálená 12, Prág 1

Fón: 222 924 268

Prág – láithreacha suimiúla do chuairteoirí

Tá an Caisleán i bPrág (Pražský hrad) ar cheann de na láithreacha turasóireachta is tarraingtí sa chathair trí chéile. Ar na tailte mórthimpeall tá ArdEaglais Naomh Vitus, Baisleac Sheoirse, an SeanPhálás Ríoga agus Lána an Óir. Bíonn ort fanacht i scuaine agus dul faoi scrúdú slándála le cead isteach a fháil sa Chaisleán agus chuig na láithreacha eile. 

Tógadh Droichead Shéarlais sa bhliain 1357, ceann de na droichid is cáilúla ar domhan. Tá na seandealbhanna fágtha air i gcónaí, ina measc an tImpire Naofa Rómhánach Séarlas IV agus Seán Nepomuk (1345-93), éarlamh na Bóihéime.

Fíorlár na cathrach ná an tSeanChearnóg (Staroměstské náměstí) agus an Clog Réalteolaíoch. Gach uair a chloig, ar bhuille na huaire, tagann an Dáréag Aspal agus figiúirí eile amach ón gclog. Seachain do phócaí anseo áfach!

Tá bailiúchán an-suimiúil ealaíne ó réanna éagsúla le feiceáil sa Ghailearaí Náisiúnta. Tá ealaín mheán-aoiseach ar taispeáint i gClochar Naomh Aignéas, agus tá bailiúchán breá Áiseach i bPálás Kinsky. Féach http://www.ngprague.cz/en/objekty.

Tá an cheathrú Ghiúdach (ina raibh Golem de réir an bhéaloidis) ar an SeanBhaile chomh maith, in Josefov. Is féidir siúl leat mórthimpeall ach bíonn ticéad ag teastáil don iarsmalann Ghiúdach, don

Reilig Ghiúdach, agus an tSionagóg Spáinneach agus Pinkas. Tuilleadh eolais anseo: http://www.jewishmuseum.cz/en/info/visit/.

B’fhiú dul amach go Vyšehrad freisin, atá ar an líne dhearg ar an metro. Dún stairiúil é seo a tógadh thart ar an 10ú haois, ar chnoc os cionn na habhann. Sa reilig tá maithibh is móruaislibh Seiceacha curtha, ina measc Antonín Dvořák, Bedřich Smetana, Karel Čapek, agus Alphonse Mucha.

Tá na ceantair Vinohrady agus Žižkov an-suntasach ó thaobh na hailtireachta agus an chultúir, breac le caiféanna agus tithe tábhairne suimiúla. Tóg an metro ar an líne ghlas chuig Náměstí Míru nó Jiřího z Poděbrad.

Treoirleabhair oifigiúla agus léarscáileanna:

http://www.prague.eu/file/edee/universal/maps/mapa-prahy-2016/en-prague-city-map.pdf

http://www.prague.eu/file/edee/universal/download/brozury/pet-prazskych-prochazek/en.pdf

http://www.prague.eu/file/edee/universal/maps/mapa_hudebni_en_final_print.indd.pdf

http://www.prague.eu/file/edee/universal/download/brozury/beer-guide-to-prague_jan-2016_web.pdf

‘How the Irish Invented Slang’ by Daniel Cassidy

‘How the Irish Invented Slang’ by Daniel Cassidy is jam-packed with false etymologies that suggest Irish heavily influenced American slang. His lies has been spread far and wide despite the fact that Cassidy didn’t speak Irish or even have any relevant qualification. Thanks to https://cassidyslangscam.wordpress.com/ for looking into the actual origins of these words. This is a selection of words that was circulated recently.

• Slum, according to Cassidy, comes from Irish ’s lom e, meaning ‘it’s bleak,’. Slum is first found in England, and meant a cheap room, so it’s probably from slumber. There is no evidence that the phrase ‘‘s lom é’ exists, and ‘lom’ (which essentially means naked, bare or bleak) is hardly an appropriate term for a slum, most of which are anything but empty.
• Cop doesn’t come from Irish ceap, which means (according to Cassidy, protector). Here are the meanings according to Ó Dónaill, before Cassidy cherry-picked the one he wanted: stock, base; block; (shoemaker’s) last; nave; compact body; chief, protector; bed, plot. Cop actually comes from an English verb cop (of French origin) meaning to catch, as in cop on.
• Racket, according to Cassidy, comes from the Irish reacaireacht meaning to sell (and what does extortion or theft have to do with selling?) In reality, the word for a commotion or loud noise came first, a version of dialect rattick. Because many scams and thefts involved using diversionary tactics of someone making a loud noise or throwing a fire-cracker, it became attached to scams.
• You dig supposedly comes from Duigeann tú, Irish for ‘Do you understand?’ In reality, it’s spelled (An) dtuigeann tú? This is not proven and quite unlikely, though it is possible and was first discussed in an article in 1981.
• Cassidy claims that scam comes from ‘s cam é’, meaning trick or deception. There is no such word or phrase. It is a slightly odd (made-up) phrase meaning ‘it is crooked’. Scam probably comes from escamotear, a Spanish word meaning to scam.
• Scram probably comes from scramble. Irish ‘scaraim’ doesn’t mean ‘I get away’. It means I separate.
• Uncle is probably from ‘uncle’. Anacal is an obscure Irish word for protection or quarter. The usual word for mercy (at least in games) would be méaram or trócaire.
• Buddy is almost certainly a childish corruption of brother. If it was from Irish bodach, why wouldn’t it be ‘wuddy’, as this would nearly always be in the vocative – a bhodaigh!
• Geezer is from guiser, an old word for a strange-looking person (originally disguiser). Gaosmhar is not a noun meaning wise person. It’s an adjective meaning wise.
• Dude is an American term for a fop. It probably comes from the song Yankee-Doodle Dandy, where Doodle is associated with dandyism. There is an obscure word ‘dúid’ meaning many things including a shy and mopish person but this is probably just coincidental.
• Gimmick probably comes from gimcrack. It isn’t from Irish ‘camag’ because ‘camag’ is Scottish Gaelic and it’s the equivalent of Irish camóg, as in camogie.
• Loingseoir doesn’t mean a maritime worker. It means a pilot or sailor. The longshoremen aren’t sailors, they’re dockers, and longshoreman comes from the along shore men, as in the 1966 history of the International Longshoremen’s Association, ‘Men Along the Shore’.

A sad fact about this is that there are in fact many words that come from Irish. The following list is well-attested.

Slogan = sluaghairm = battle-cry by Gaelic clans = Scottish Gaelic/Irish

Hooligan = from the name Ó hUallacháin = Hooligan or Hoolihan

Tory = tóraidhe = Irish bandit > disparaging nickname > Tory

Leprechaun = leipreachán/lúchorpán = lú (small) corp (body)/(Latin Lupercus  has also been suggested)

Hubbub (Originally ‘an Irish hubbub’) = ababú/ababúna

Puck (ice hockey puck) = poc = a stroke or shot at ball

Trousers = triubhas/triús = from Irish/Scottish Gaelic

Slew = sluagh/slua = crowd, multitude

Gob = gob (literally beak) mouth

Bog = bogach = marsh/peatland

Puss = pus = face/mouth

Sources: OED | etymonline.com | quod.lib.umich.edu

Gaeilge an Chláir

Is maith liom an aimsir bhreá

Is maith liom an aimsir bhreá. Ráiteas deas díreach. Is maith leis an mórchuid againn teas na gréine ar ár gcraiceann mílítheach agus is maith linn uile gan a bheith plúchta ag cótaí, scaifeanna agus hataí.

Tá rudaí i bhfad níos tábhachtaí ná do shócúlacht féin i gceist chomh maith, imríonn an drochaimsir tionchar ar an bpobal i gcoitinne, cuireann sé strus agus murtall féin orainn, cinntíonn sé nach dtaithíonn an pobal áiteanna oscailte sóisialta agus fágann nach bhfuil cultúr againn a bhaineann an leas is fearr as an domhan timpeall orainn agus go bhfuilimid uile, dubh, bán agus riabhach, nach mór, gafa le pórtar, puins is prosecco. Fóill ort a chloisim.

Is mithid dom rá ar an gcéad dul síos gur maith liom aimsir na hÉireann trí chéile. Cé go bhfeicfidh tú spéirlingí agus stoirmeacha agus anfaí agus hairicíní ag síobadh leo fud fad an domhain mhóir is annamh mórán de ghaoth againn abhus. I bhfírinne is leoithní boga a shéideann anseo de ghnáth cé is moite den bhleaisteáil is den bhatráil a tharla Oíche na Gaoithe Móire. Agus féach nach bhfuil ann ach í, agus i bhfad siar atá anois. I bhfírinne tír shéimh í Éire ó thaobh na haimsire trí chéile, cineál de Chinnín Óir, gan a bheith róthe ná rófhuar, sa lár, díreach i gceart.

Rinne an t-iar-Aire Dlí agus Cirt iarracht cultúr na gcaiféanna oíche a bhunú in Éirinn tráth den saol. Na háiteanna sin a suíonn tú ar an tsráid ag breathnú na ndaoine ag dul thar bráid. Theip air agus bhí an teip úd i ndán dóibh riamh. Teip scun scan, cé gur smaoineamh le dealramh a bhí ann. Tuige? Drochaimsir a deirim. Drochaimsir a deir tú go caidéiseach, eachtraigh dom! Bheul, féach, níl ach tréimhse ghairid den bhliain againn go mbeifeá ar do chompord i do shuí duit taobh amuigh de phub nó caifé ag diúgaireacht leat agus ag tarraingt ar ghal. I ngeall air sin ní chuireann na caiféanna troscán sráide ar fáil. Más rud é go bhfuil tú istigh i gcaifé nárbh fhearr a bheith i bpub. Seo linn thall go Tigh Neachtain a bhuachaill!

Tá rian den rud céanna le feiceáil agus bunáite an phobail, agus liosta le háireamh alt ar Waterford Whispers, ag gearán faoi na daltaí Spáinneacha a dhéanann ionradh an tsamhraidh ar an tír seo. Suíonn siad thall is abhus gan cíos, cás ná cathú orthu, shuífidís i scabhat sa dorchacht, nó clais thaobh an bhóthair fiú amháin. Tuige? Toisc go bhfuil siad taithíoch ar an aimsir a bheith deas agus dá bhrí sin sóisialú a dhéanamh ar áiteanna oscailte poiblí. Má fheiceann tú Gael sa chlaí tuigeann tú gur caitheadh amach as tacsaí é agus go bhfuil aiseag leis ina shlaoda, an fear bocht. I bhfad uainn an dea-aimsir.

Luíonn neamhord mothachtála de dheasca solais go trom ar roinnt againn agus is i ndúluachair na bliana is mó a ghoilleann sé ar dhaoine dólásacha. Ceann de na bealaí leis an neamhord seo a leigheas ná teiripe solais a thabhairt do lucht an dolais nó lucht an dóláis (más ceadmhach sin a bhaisteadh orthu), míochaine bhreá éifeachtúil. Dar le hanailís a rinneadh ar cheistneoirí féintuarascála bíonn tionchar ag teocht, gaofaireacht agus solas gréine ar ghiúmar diúltach i measc an phobail.

Suimiúil go maith tá comhghaolmhaireacht an-ghar ag an teocht leis an bhforéigean. Do gach diall caighdeánach ón mbunteocht ardaíonn na cásanna de choimhlint idir grúpaí suas le 14%. An cuma linn ar fad go bhfuil teocht an domhain ag ardú as éadan agus gach súil go mbeidh sé chomh hard le dhá dhiall ón mbunteocht mar sin? Má thagann póilín ort agus duine sínte i gcrólinn os do chomhair amach, miodóg fhuilteach sa láimh agat, cad a déarfaidh tú feasta ach 'An teas mór a rinne é a gharda!'

Hormón stéaróideach atá sa chortasól a chuidíonn le frithsheasamh na colainne i gcoinne struis fhisiciúil nó shíceolaíoch. Ach tá sé fealltach mar sin féin. Cabhraíonn sé linn dúiseacht agus dul a chodladh(agus é ar lár). Tá an-nasc idir é agus an dúlagar.  Ar na saolta seo tá fadhb mhór le róspreagadh córtasóil. Má tá tú i dtimpeallachtaí a bhfuil an-iomad solais iontu, mar a bhíonn go mion minic sa chuid seo den domhan is baol duit é. Tá léirithe ag taighdeoirí go bhfuil nasc idir uileláithreacht an tsolais agus fadhb na hotrachta.

Seans go nglanfaidh an iarmhairt cheaptha teasa mar a bhí agus an téamh domhanda mar atá an scór dúinn daoine. Is é is dóichí a thiocfadh dá bharr, áfach, ná tuilleadh rudaí a mharóidh sinn, a chuirfidh as dúinn agus a scriosfaidh an saol orainn. Nach mise atá éirithe cantalach deilgneach tráthnóna.

Mar mhíniú, bhí samhradh an-fhliuch in Éirinn agam agus chaitheas seachtain saoire ar Eilean Sgitheanach 'an Cheo' in Albain. Ansin féin ar éigean samhradh beag na féile Michíl againn abhus. Seans gur leor sin mar chúis mé bheith i mo chancrán. É sin agus sceana gréasaí ón spéir anuas inniu a thug fliuchadh dom idir threabhsar agus T-léine. Is maith liom an aimsir bhreá agus nára fada uainn í!

 

Lá le Bloom ag teannadh linn

Alt é seo le hAlan Titley a d'fhoilsigh an Irish Times sa bhliain 2004.

Lá Bláth

Wed, Jun 16, 2004, 01:00

Crobhingne: "Go hoscartha, tháinig Buck beathaithe Mulligan ó cheann an staighre, ag breith scála sobail leis ar a raibh scáthán agus altán ina luí crosach. Bhí a ghléasfhallaing bhuí gan chrios spréite in airde go réidh ina dhiaidh ar aithleá séimh na maidne. Thóg sé an scála in airde agus thúschan: Introibo ad altare Dei."

Aithneoidh léitheoirí gurb iad sin chéadabairtí Ulysses James Joyce atá á cheiliúradh chomh háthastúil sin an tseachtain seo. Leabhar é a bhris múnla an úrscéil go deo, a dhein cathair liteartha as Baile Átha Cliath ar chuma gur dhein Kafka don Phrág é, nó Dickens do Londain, nó Dostoievski do Phetrograd agus leabhar é a haistríodh do theangacha an domhain mhóir.

Seoladh aistriúchán Bulgáirise níos luaithe ná dhá mhí ó shin, agus bhí de náire orthu gur shíl siad go raibh siad ar cheann de na teangacha ba shia siar sa scuaine. Ní bheidh a fhios, dá réir sin, go bhfuil aistriúchán Gaeilge den saothar mórcháile sin ar fáil le tamall de bhlianta anuas - nó an chuid is mó de ar aon nós.

Thosnaigh aistriúchán Uiliséas le Breasal Uilsean agus le Séamas Ó hInnéirghe ag teacht amach ina n-imleabhair shingilte sa bhliain 1992, agus lean ag teacht ina gcaibidlí aonair go ceann deich mbliana ina dhiaidh sin. Foilseacháin Inis Gleoire Bhéal Feirste a d'fhoilsigh smut ar shmut. Níor tugadh mórán airde air mar bhí an cur amach ainnis go maith idir chló agus shéimhiú agus shínte fada agus sheanlitriughadh.

Ba thrua sin, mar is saothar réabhlóideach ina shlí féin é. Cuireann bunsaothar ar bith i gcló aistriúcháin comaoin ar an seiche nua a ghabhann sé uime féin. Síneann agus feacann agus lúbann an teanga ar shlí a thugann a dúshlán. Tógann amach as an gcró compordach í; craitheann an seandeannach di. Má réab Ulysses téadracha boga deasa an Bhéarla as a chéile, níl aon chúis nach bhféadfadh an leagan Gaeilge a leithéid eile a dhéanamh. Agus déanann, leis, ar an gcuid is fearr de.

Dóibh siúd nár léigh níos faide ar aghaidh ná an chéad chaibidil, ná an chéad chúpla leathanach, go deimhin, beidh cuimhne acu ar na mórfhrásaí: "The cracked lookingglass of a servant"; "the snotgreen sea"; "the scrotum-tightening sea" agus mar sin de.

Ní chúbann na haistritheoirí chucu féin ón dúshlán: "Scáthán scáineach fosa"; "an mhuir chrantghlas"; "an mhuir a ní teannfháscadh ar chadairne" agus bíodh is nach mar sin a dhéanfadh gach aon duine é, tá dáine agus dalbacht a d'oirfeadh do Joyce féin san obair.

Thiocfadh dul amú a bheith orm, ach ní heol dom an focal "crant" i gcanúint ar bith de chuid na Gaeilge ar an mbraon bréan sin a chuimilítí le muinchille sa seansaol. Ach mothaíonn tú go bhfuil sé láncheart ar chnap crua anuas a díbríodh le fada le frithbheathaigh ó shrónacha bhuachaillí scoile.

Ní móide go bhfuil "forthuaisceartach" ar "Hyberborian" aon phioc níos soiléire ná a chéile; ach tá "bodach bolgach" cruinn comair ar "poxy bowsy" ina ionad ceart féin; déantar "cuma bheosach" de "look spiffing", ach toisc an Béarla a bheith chomh seanardscoiliúil sin agus iomlán marbh, tá brí agus fuaimint sa Ghaeilge a mhaireann.

Bhris Joyce na rialacha ar fad, agus ba ghá d'aon aistritheoir a bheith ar aon chomhrámh leis céim ar chéim. Tá nithe neamhchoitianta agus casbhairdneach san tiontú ag Uilsean agus Ó hInnéirghe, ach tá ábhar soiléasta míorúilteach chomh maith. Ba cheart go gcuirfí na himleabhair ar fad le chéile in aon eagrán amháin, cóiriú ceart a chur orthu agus iad a sheoladh ar bharc na teanga amach ar mhuir an tsaoil.

Cad déarfá le Molly féin in eireaball an leabhair agus í i lúib mo dhuine: "sea agus na sráideanna aite uilig agus na tithe bándearga gorma buí agus na hinscighmí róis agus na fóirdris agus na crobhanna dearga agus na cactais agus Giobráltar le linn mo ghirseoige mar a raibh mé i mo bhláth an tsléibhe sea nuair a chuir mé an rós i mo chiabh mar a ndéanadh na cailíní Andalúsaíacha nó an gcaithfidh mé dearg sea agus an chaoi ar phóg sé mé faoin mhúr Múrach agus smaoin mé d'aile nach cuma seisean ná duine eile agus ansin d'iarr mé air le mo shúile chun iarrata athuair agus sea agus d'iarr sé orm ansin go n-abróinn sea le sea a rá mo bhláth an tsléibhe thug mé i mo bhaclainn ar dtús é sea agus tharraing síos chugam é go raibh sé in ann mo chíocha a aireachtáil faoin bholtnas go léir sea agus bhí a chroí ag rith ar séarsa agus sea dúirt mé sea déanfaidh mé sea."

Ní féidir a rá nár éirigh go seoigh leo.